रायसीना-संवादः-: भारतस्य वैश्विकभूमिका च

रायसीना-संवादः-: भारतस्य वैश्विकभूमिका च
नूतनदेहल्यां प्रधानमंत्री नरेन्द्रमोदी गतदिने रायसीना-संवादस्य एकादशतमं संस्करणम् आरब्धवान्। मुख्यभाषणे फिनलैंड-देशस्य राष्ट्रपतिना आलेक्‍सांदर-स्‍तूब महोदयेन उक्तं यत् विकासशीलाः अल्पविकसिताः च देशाः एव भविष्यस्य विश्वव्यवस्थां निश्चितं करिष्यन्ति, अस्मिन् च भारतस्य भूमिका महत्त्वपूर्णा भविष्यति।तेन प्रतिपादितं यत् वैश्विक-शक्ति-सन्तुलनं परिवर्तितम् अस्ति। विकसनशीलानाम् अल्पविकसितानां च देशानां पार्श्वे अर्थव्यवस्था जनसङ्ख्या च इति द्वौ अपि पक्षौ सुदृढौ स्तः। राष्ट्रपतिना उक्तं यत् “पाश्चात्य-प्रभुत्वस्य युगः समाप्तः”, किन्तु पाश्चात्यदेशाः एतद् अवगन्तुं किञ्चित् समयं नेष्यन्ति। सः अङ्गीकृतवान् यत् अद्यतन-विश्वराजनीतौ बहवः प्रबलाः आव्हानाः सन्ति।तेन उक्तं यत् यदि राष्ट्राणि अन्तर्राष्ट्रिय-नियमानां पालनं त्यजन्ति, तर्हि वर्तमान-विश्वव्यवस्था विनष्टा भविष्यति। पाश्चात्यदेशैः एषः प्रयासः करणीयः यत् एकस्मिन् अपूर्ण-विश्वे शक्तेः नियन्त्रणस्य सर्वोत्तमः मार्गः कः अस्ति।राष्ट्रपतिना स्तूब महोदयेन प्रशंसितं यत् भारतं कदापि भ्रमे न अतिष्ठत्, अपितु स्वकीयां विदेशनीतिं व्यावहारिक-विश्वदृष्टिकोणेन आधृतवान्। भारतं स्वं पृथक् न करोति, अस्य शक्तिः च सक्रिय-सहभागितायाम् अस्ति।नूतन-विश्वव्यवस्थायाः निर्माणविषये डॉ. स्तूब महोदयेन उक्तं यत् फिनलैंड-देशस्य नीतिः ‘मूल्याधारित-यथार्थवादे’ स्थिता अस्ति। भारतं तु सहस्रवर्षेभ्यः अस्याः नीतेः पालनं करोति। संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य एकस्य रचनात्मक-सदस्यस्य रूपेण भारतस्य कार्यशैलीतः एतत् स्पष्टं भवति।तेन बलपूर्वकं उक्तं यत् संयुक्तराष्ट्र-सुरक्षापरिषदि भारतं स्थायी-स्थानं प्राप्तुं योग्यम् अस्ति। व्यापारस्य उपयोगः सम्प्रति भू-राजनैतिक-अस्त्ररूपेण क्रियते, अतः अस्मिन् युगे भारतस्य नेतृत्वस्य आवश्यकता वर्तते। सः अवदत् यत् नूतन-तन्त्रज्ञानेन विकसित-विकसनशीलदेशानां मध्ये भेदः न वर्धनीयः।अस्मिन् अवसरे विदेशमन्त्री डॉ. एस. जयशंकरः अवदत् यत् भारतीयाः वैश्विक-जागरूकतां अधिकं विकसयेयुः। आगामि-दिनेषु आयोजिताः चर्चाः नूतन-क्षमतासु, प्रौद्योगिक्याम्, कत्रिम-प्रज्ञायाम् (AI), नूतन-चिन्तने च केन्द्रिताः भविष्यन्ति।