जयशंकरः मलेशियादेशे अवदत् यत्, “चीनदेशेन सह सम्बन्धं पुनः स्थापयितुं सीमासुरक्षया सह कदापि सहमतिः कर्तुं न शक्नोमि” इति।
कुआलालम्पुर (मलेशिया)-
विदेशमन्त्री एस.जयशंकरः बुधवासरे उक्तवान् यत् चीनदेशेन सह द्विपक्षीयसम्बन्धेषु सामान्यता केवलं सैनिकानाम् पारम्परिक-नियोजनस्य आधारेण एव प्राप्तुं शक्यते तथा च बीजिंगदेशेन सह सम्बन्धं अग्रे सारयितुं एष: पूर्वाधारः भविष्यति। मलेशियादेशस्य राजधान्यां भारतीयप्रवासीभिः सह अन्तरक्रियायाः समये चीनदेशेन सह भारतस्य सम्बन्धस्य वर्तमानस्थितेः विषये प्रश्नस्य उत्तरं दत्त्वा जयशंकरः अवदत् यत्, “भारतीयानां प्रति मम प्रथमं कर्तव्यं सीमायाः रक्षणम् अस्ति, अस्मिन् विषये अहं कदापि सहमतिं न करिष्यामि।” अर्थात् सहमतिं कर्तुं न शक्नोमि।” सः अवदत् यत् प्रत्येक: देशः ”स्वपरिजनेन सह सुसम्बन्धं इच्छति। तत् कः न इच्छति? परन्तु प्रत्येकं सम्बन्धं केनचित् आधारेण स्थापनीयं भवति। जयशंकरः अवदत् यत् वयं चीनदेशेन सह अद्यापि वार्तायां स्मः। अहं मम समकक्षेण सह सम्भाषणं करोमि। वयं काले काले परस्परं मिलामः। अस्माकं सैन्यसेनापतयः परस्परं सम्भाषणं कुर्वन्ति, परन्तु अस्माकं स्थितिः अतीव स्पष्टा अस्ति यत् अस्माकं मध्ये सहमतिः आसीत्। तत्र वास्तविक- नियन्त्रणरेखा (LAC) अस्ति। अस्माकं परम्परा अस्ति यत् तस्मिन् रेखायां सैनिकाः न आनयामः। अस्माकं सैन्यकेन्द्रद्वयं किञ्चित् दूरं स्थितम् अस्ति, यत् अस्माकं पारम्परिकं नियोजनस्थानम् अस्ति। वयं च तां सामान्यतां इच्छामः। सः अवदत् यत् सीमायां सेनानियोजनस्य दृष्ट्या सामान्यता चीनदेशेन सह सम्बन्धं अग्रे सारयितुम् आधारं भविष्यति। सः अवदत् यत् चीनदेशस्य सन्दर्भे पक्षद्वयस्य सीमाविवादः अस्ति इति कारणैः अनेकेभ्यः कारणेभ्यः सम्बन्धाः कठिनाः अभवन्।
चीनदेशः सीमायां हिंसां कृतवान्
जयशंकरः अवदत् यत्, “बहुवर्षेभ्यः सीमाविवादस्य अभावेऽपि वयं वस्तुतः महत्त्वपूर्णसम्बन्धान् निर्मितवन्तः, यतोहि वयं सहमताः यत् यदा वयं सीमाविवादस्य वार्तालापं कुर्मः तदा वयं द्वौ अपि सहमतौ भविष्यामः यत् वयं सीमायां सैनिकं न नियोक्ष्यामः। अस्माकं च कदापि एतादृशी स्थितिः न भविष्यति, यत्र हिंसा रक्तपातः च भवति।” सः अवदत् यत् एषा सहमतिः १९८० तमे दशके आरब्धा, अनेकासु सहमतिषु च प्रतिबिम्बिता। “अधुना दुर्भाग्येन २०२० तमे वर्षे सीमासहमतिः भग्नाः, येषां कारणानि अद्यापि अस्माकं कृते स्पष्टानि न सन्ति” इति सः अवदत्। वस्तुतः सीमायां हिंसा रक्तपातः च अभवत् ।२०२० तमस्य वर्षस्य जूनमासे गलवान उपत्यकायां घातकसङ्घर्षस्य अनन्तरं भारतस्य चीनस्य च सम्बन्धः तनावपूर्णः अभवत्।
