बाङ्गलादेशे अन्तरिमसर्वकारस्य नेतृत्वाय नोबेलपुरस्कार- विजेता मोहम्मदयुनुस: चयनितः।
गतकेषु दिनेषु राजनैतिक-अशान्तिं कृत्वा बाङ्गलादेशे अन्तरिमसर्वकारस्य निर्माणं भवितुं प्रवृत्तम् अस्ति। बाङ्गलादेशे अन्तरिमसर्वकारस्य नेतृत्वाय नोबेलपुरस्कार- विजेता मोहम्मदयुनुस: चयनितः अस्ति। देशस्य राष्ट्रपतेः मोहम्मदशहाबुद्दीनस्य अध्यक्षतायां बंगाभवने (राष्ट्रपतिभवने) आयोजित- सभायां एषः निर्णयः कृतः। विरोधं कुर्वन्तः छात्राः अन्तरिमसर्वकारस्य नेतृत्वं कर्तुं मोहम्मदयुनुसस्य प्रस्तावम् अङ्गीकृतवन्तः। आरक्षण-आन्दोलनस्य नेतृत्वं कुर्वन्तः छात्रनेतृभिः सह त्रयाणां सेना-प्रमुखाः अपि सभायाम् उपस्थिताः आसन्। दरिद्रतायाः विरुद्धं युद्धं कर्तुं कार्यं कृत्वा ‘दरिद्राणां बैंकरः’ इति नाम्ना प्रसिद्धः मोहम्मदयुनुस: अन्तरिमसर्वकारस्य मुख्यसल्लाहकाररूपेण विरोधं कुर्वतां छात्राणां प्रथमः विकल्पः आसीत्।
मोहम्मद-युनुसः कः?
मोहम्मदयुनुस: बाङ्गलादेशस्य पूर्वप्रधानमन्त्री शेखहसीना इत्यस्य कट्टरविरोधी अस्ति। शेखहसीनाप्रधानमन्त्रीपदात् त्यागपत्रं दत्त्वा देशं त्यक्त्वा गन्तुं मुख्यकारणेषु एतत् अपि एकं मन्यते। ‘दरिद्राणां बैंकरः’ इति नाम्ना प्रसिद्धः युनुस:, तेन स्थापितः ग्रामीणबैङ्कः च २००६ तमे वर्षे नोबेल-पुरस्कारं प्राप्तवान्, यतः सः ग्राम्यदरिद्राणां कृते १०० डॉलरात् न्यूनं लघुऋणं दत्त्वा कोटिकोटिजनानाम् दरिद्रतायाः बहिः साहाय्यं कृतवान्। एते दरिद्राः जनाः बृहत्तटैः किमपि साहाय्यं प्राप्तुं न शक्तवन्तः। तस्य ऋणप्रदानप्रतिमानेन विश्वे एतादृशीनां बहूनां योजनानां प्रेरणा प्राप्ता। अस्मिन् अमेरिका इत्यादयः विकसिताः देशाः अपि अन्तर्भवन्ति। अमेरिकादेशे युनुसेन ग्रामीण-अमेरिका इति पृथक् अलाभकारीसंस्था अपि आरब्धा।
राजनीतिक्षेत्रे कार्यं कर्तुं प्रवृत्तिः वर्धनेन सः २००७ तमे वर्षे स्वपक्षस्य निर्माणस्य अपि प्रयासं कृतवान्
८४ वर्षीयः युनुस: यथा यथा सफलः अभवत् तथा तथा राजनीतिक्षेत्रे कार्यं कर्तुं तस्य प्रवृत्तिः वर्धिता। सः २००७ तमे वर्षे स्वपक्षस्य निर्माणस्य अपि प्रयासं कृतवान्, परन्तु यदा तस्याः महत्त्वाकांक्षा बृहत्तरं रूपं ग्रहीतुं आरब्धा, तदा शेखहसीना क्रुद्धः अभवत्। हसीना युनुसस्य उपरि ‘दरिद्राणां रक्तं चूषयति’ इत्यपि आरोपं कृतवती। बाङ्गलादेशः, समीपस्थः भारतः च इत्यादिषु अन्येषु देशेषु समीक्षकाः अपि वदन्ति यत् सूक्ष्मऋणदातारः अधिकं व्याजं गृह्णन्ति, निर्धनानाम् धनं च गृह्णन्ति, परन्तु युनुसेन उक्तं यत् विकासशीलदेशेषु स्थानीयव्याजदरेभ्यः एते दराः बहुन्यूनाः सन्ति। २०११ तमे वर्षे हसीना-सर्वकारेण ग्रामीणबैङ्कस्य प्रमुखपदात् तं निष्कासितम्। ततः सर्वकारेण उक्तं यत् ७३ वर्षीयः युनुस: ६० वर्षाणां वैधानिकनिवृत्तिवयसः अनन्तरम् अपि पदं धारयति, तदा जनाः तस्य निष्कासनस्य विरोधं कृतवन्तः आसन्। विरोधे सहस्राणि बाङ्गलादेशिनः मानवशृङ्खलां निर्मितवन्तः।
चटगांव-विश्वविद्यालये अर्थशास्त्रस्य अध्यापनार्थं प्रयुक्तः
१९७४ तमे वर्षे बाङ्गलादेशे यदा दुर्भिक्षः आसीत्, तदा युनुसः चटगांव-विश्वविद्यालये अर्थशास्त्रस्य अध्यापनं कुर्वन् आसीत्। अस्मिन् दुर्भिक्षे सहस्रशः जनाः मृताः, तदा युनुस: देशस्य विशालग्रामीणजनसङ्ख्यायाः साहाय्यार्थं उत्तममार्गं अन्वेष्टुं चिन्तितवान्।
दरिद्राः प्रतिवारं समये एव व्याजं ददति स्म- युनुसः
एषः अवसरः तदा अभवत्, यदा युनुस: विश्वविद्यालयस्य समीपे ग्रामे एकां महिलां मिलितवान्, या सा ऋणदातृणां ऋणं गृहीतवती। एतत् ऋणं एकडॉलरात् न्यूनम् आसीत्, परन्तु प्रतिफलस्वरूपं ऋणदाता स्वनिर्धारितमूल्येन स्त्रियाः उत्पादितं किमपि क्रेतुं अधिकारं प्राप्तवान्। नोबेलपुरस्कारं प्राप्य युनुस: स्वभाषणे अवदत् यत्, ‘मम कृते एषः दासश्रमस्य नियुक्तेः एकः उपायः आसीत्’ इति। ततः ते ४२ जनान् प्राप्नुवन् ये ऋणदातृभ्यः आहत्य २७ डॉलरं ऋणं गृहीत्वा स्वस्य धनं ऋणं दत्तवन्तः। तस्य सफलतायाः कारणात् तेभ्यः अधिकं ऋणं दातुं प्रेरणा अभवत्। युनुसः उक्तवान् आसीत् यत् ‘ऋणं दत्त्वा मया प्राप्तैः परिणामैः अहं आश्चर्यचकितः अभवम्।’ दरिद्राः प्रतिवारं समये एव व्याजं ददति स्म।
