NEP 2020 सर्वकारस्य २०३० पर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यम्
नवदेहली। सर्वकारेण राष्ट्रिय-शिक्षा-नीतेः (एनईपी) अन्तर्गतं शिक्षायां व्यापकं परिष्कारं कुर्वता २०३० तमवर्षपर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यं निर्धारितम्। वित्तमन्त्रिणा निर्मला सीतरामणमहोदयया गुरुवासरे संसदि प्रस्तुते आर्थिक-सर्वेक्षणे २०२५–२६ उक्तं यत् एनईपी-अन्तर्गतं देशस्य शिक्षाव्यवस्थायां व्यापकस्तरे संरचनात्मक-परिष्काराः कृताः सन्ति।
लक्ष्यम्:- विद्यालयी-शिक्षायां २०३० पर्यन्तं १०० प्रतिशतं सकल-नामांकन-अनुपातः (GER) प्राप्तव्यः।
वर्तमाना स्थितिः- सम्प्रति देशे १४.७ लक्षेषु विद्यालयेषु प्रायः २४.६९ कोटि-छात्राः नामाङ्किताः सन्ति।
उच्चशिक्षायां प्रगतिः-सर्वेक्षणानुसारं उच्चशिक्षायाः स्तरे अपि उल्लेखनीया प्रगतिः अभवत्। उच्चशिक्षणसंस्थानां संख्या २०१४-१५ वर्षे ५१,५३४ तः वर्धित्वा जून-२०२५ पर्यन्तं ७०,०१८ अभवत्, येन शिक्षायाः सुलभतायां परिष्कारः जातः।
प्रमुखसंस्थानानि- २०१४-१५ तः २०२४-२५ पर्यन्तं प्रमुख-उच्चशिक्षणसंस्थानां संख्यायां वृद्धिः अभवत्। इदानीं देशे २३ IIT, २१ IIM, तथा २० AIIMS संस्थानानि सन्ति।
अन्तर्राष्ट्रियप्रसारः- जाञ्जीबारे अबुधाब्यां च द्वौ अन्तर्राष्ट्रिय-IIT-परिसरौ अपि स्थापितौ।
नामांकन-विवरणं तथा डिजिटलीकरणम्
अखिल-भारतीय-उच्चशिक्षा-सर्वेक्षण (AISHE) २०२२-२३ अनुसारं, छात्र-नामांकनं २०२१-२२ वर्षे ४.३३ कोटि-तः वर्धित्वा २०२२-२३ वर्षे ४.४६ कोटि-पर्यन्तं जातम्।
राष्ट्रिय-क्रेडिट-प्रारूपम्- एकादश-शतं (१७०) विश्वविद्यालयाः शैक्षणिक-कौशल-आधारित-शिक्षां संयोजयितुं ‘राष्ट्रिय-ऋण-ढाँचां’ (National Credit Framework) स्वीकृतवन्तः।
एकेडमिक-बैङ्क-ऑफ-क्रेडिट: अस्मिन् २,६६० संस्थानानि सम्मिलितानि सन्ति, यत्र ४.६ कोटि-तः अधिकाः परिचयपत्राः (ID) निर्गताः। अस्मिन् २.२ कोटि ‘अपार’ (APAAR) परिचयपत्राः अपि सन्ति।
अनुसन्धानं तथा तकनीकी-शिक्षा
देशे अनुसन्धान-संस्कृतिं प्रवर्धयितुं ‘अनुसन्धान-राष्ट्रिय-अनुसन्धान-फाउण्डेशन’ इत्यस्य स्थापना कृता अस्ति। तकनीकी-शिक्षायाः गुणवत्तार्थं १७५ अभियान्त्रिकी-महाविद्यालयान् (Engineering Colleges) तथा १०० पॉलिटेक्निक्-संस्थानानि सहितं २७५ तकनीकी-संस्थानेषु बहुविषयक-शिक्षा-सुधारयोजना प्रचलति।
निष्कर्षः: एनईपी-नीतेः मुख्योद्देश्यं भारतीय-शिक्षा-प्रणाल्याः आत्मनिर्भरता, वैश्विक-मानकानां अनुरूपता, तथा उच्चशिक्षायाः अन्तर्राष्ट्रियकरणं वर्तते, येन विदेशी-छात्राः आकर्षिताः भवेयुः तथा च भारतीय-छात्राणां विदेश-पलायनं न्यूनं स्यात्।
NEP 2020 सर्वकारस्य २०३० पर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यम्
Himsanskritam is a non-profit trust (Reg. No. 86/2026) dedicated to promoting Sanskrit journalism, local dialects, and the rich culture and folklore of Himachal Pradesh. Many Sanskrit educators and cultural enthusiasts actively contribute to this mission. If you would like to support our initiative and become a member, send "Namaste" to our WhatsApp number: 7876636263.
Leave a comment
Leave a comment
