NEP 2020 सर्वकारस्य २०३० पर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यम्

NEP 2020 सर्वकारस्य २०३० पर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यम्
नवदेहली। सर्वकारेण राष्ट्रिय-शिक्षा-नीतेः (एनईपी) अन्तर्गतं शिक्षायां व्यापकं परिष्कारं कुर्वता २०३० तमवर्षपर्यन्तं विद्यालयेषु शत-प्रतिशतं नामांकनस्य लक्ष्यं निर्धारितम्। वित्तमन्त्रिणा निर्मला सीतरामणमहोदयया गुरुवासरे संसदि प्रस्तुते आर्थिक-सर्वेक्षणे २०२५–२६ उक्तं यत् एनईपी-अन्तर्गतं देशस्य शिक्षाव्यवस्थायां व्यापकस्तरे संरचनात्मक-परिष्काराः कृताः सन्ति।
लक्ष्यम्:- विद्यालयी-शिक्षायां २०३० पर्यन्तं १०० प्रतिशतं सकल-नामांकन-अनुपातः (GER) प्राप्तव्यः।
वर्तमाना स्थितिः- सम्प्रति देशे १४.७ लक्षेषु विद्यालयेषु प्रायः २४.६९ कोटि-छात्राः नामाङ्किताः सन्ति।
उच्चशिक्षायां प्रगतिः-सर्वेक्षणानुसारं उच्चशिक्षायाः स्तरे अपि उल्लेखनीया प्रगतिः अभवत्। उच्चशिक्षणसंस्थानां संख्या २०१४-१५ वर्षे ५१,५३४ तः वर्धित्वा जून-२०२५ पर्यन्तं ७०,०१८ अभवत्, येन शिक्षायाः सुलभतायां परिष्कारः जातः।
प्रमुखसंस्थानानि- २०१४-१५ तः २०२४-२५ पर्यन्तं प्रमुख-उच्चशिक्षणसंस्थानां संख्यायां वृद्धिः अभवत्। इदानीं देशे २३ IIT, २१ IIM, तथा २० AIIMS संस्थानानि सन्ति।
अन्तर्राष्ट्रियप्रसारः- जाञ्जीबारे अबुधाब्यां च द्वौ अन्तर्राष्ट्रिय-IIT-परिसरौ अपि स्थापितौ।
नामांकन-विवरणं तथा डिजिटलीकरणम्
अखिल-भारतीय-उच्चशिक्षा-सर्वेक्षण (AISHE) २०२२-२३ अनुसारं, छात्र-नामांकनं २०२१-२२ वर्षे ४.३३ कोटि-तः वर्धित्वा २०२२-२३ वर्षे ४.४६ कोटि-पर्यन्तं जातम्।
राष्ट्रिय-क्रेडिट-प्रारूपम्- एकादश-शतं (१७०) विश्वविद्यालयाः शैक्षणिक-कौशल-आधारित-शिक्षां संयोजयितुं ‘राष्ट्रिय-ऋण-ढाँचां’ (National Credit Framework) स्वीकृतवन्तः।
एकेडमिक-बैङ्क-ऑफ-क्रेडिट: अस्मिन् २,६६० संस्थानानि सम्मिलितानि सन्ति, यत्र ४.६ कोटि-तः अधिकाः परिचयपत्राः (ID) निर्गताः। अस्मिन् २.२ कोटि ‘अपार’ (APAAR) परिचयपत्राः अपि सन्ति।
अनुसन्धानं तथा तकनीकी-शिक्षा
देशे अनुसन्धान-संस्कृतिं प्रवर्धयितुं ‘अनुसन्धान-राष्ट्रिय-अनुसन्धान-फाउण्डेशन’ इत्यस्य स्थापना कृता अस्ति। तकनीकी-शिक्षायाः गुणवत्तार्थं १७५ अभियान्त्रिकी-महाविद्यालयान् (Engineering Colleges) तथा १०० पॉलिटेक्निक्-संस्थानानि सहितं २७५ तकनीकी-संस्थानेषु बहुविषयक-शिक्षा-सुधारयोजना प्रचलति।
निष्कर्षः: एनईपी-नीतेः मुख्योद्देश्यं भारतीय-शिक्षा-प्रणाल्याः आत्मनिर्भरता, वैश्विक-मानकानां अनुरूपता, तथा उच्चशिक्षायाः अन्तर्राष्ट्रियकरणं वर्तते, येन विदेशी-छात्राः आकर्षिताः भवेयुः तथा च भारतीय-छात्राणां विदेश-पलायनं न्यूनं स्यात्।