HP Budget 2024 – कर्मचारिभ्यः १ मार्चत: अवशिष्टधनस्य प्रदानं अप्रैलतः च महार्घतावृत्ते: प्रदानं भविष्यति- मुख्यमन्त्री सुखविन्दरसिंहसुक्खुः
हिमसंस्कृतवार्ता- कार्यालयीय: प्रतिनिधि:।
मुख्यमन्त्री सुखविन्दरसिंहसुक्खुः शनिवासरे प्रदेशस्य २०२४-२५ वित्तवर्षस्य आयव्ययकम् प्रस्तुतवान्। आयव्ययके बहवः बृहत् घोषणाः कृताः। सुक्खुः विधायक- ऐच्छिकनिधिं १३ लक्षरूप्यकेभ्य: १४ लक्षरूप्यकाणि यावत् वर्धयितुं घोषणां कृतवान्। मुख्यमंत्री विधायकप्राथमिकतानां प्रारूपे परिवर्तनस्य घोषणां कृतवान्। विधायकाः २३ प्राधान्यानि दातुं समर्थाः भविष्यन्ति। विधायकः प्राथमिकतावित्तपोषणस्य वर्तमानसीमां १७५ रुप्यकत: १९५ कोटिरूप्यकाणि यावत् ३० कोटिरूप्यकाणि वर्धयितुं घोषितवान्। विधायकक्षेत्रविकासकोषे प्रतिविधानसभाक्षेत्रं २.१० कोटिरूप्यकाणां स्थाने २.२० कोटिरूप्यकाणि यावत् वृद्धिः घोषिता। अवकाशप्राप्तकर्मचारिणां अवकावृत्तिप्रदानेन, ग्रेच्युटी इत्यादे: च सम्बद्धस्य अवशिष्ट-भुक्तिः चरणबद्धरूपेण 01 मार्च 2024 तः आरभ्यते। सर्वेषां सहकारीसंस्थानाम् ऑनलाइन पञ्जीकरणं भविष्यति। २०२४ तमस्य वर्षस्य एप्रिल-मासस्य प्रथमदिनात् आरभ्य चतुःप्रतिशतस्य दरेन महार्घतावृत्ते: अंशं मुक्तं भविष्यति। २०२४ तमस्य वर्षस्य अप्रैलमासस्य प्रथमदिनात् परं राज्यस्य कर्मचारिणः सेवाकाले न्यूनातिन्यूनं द्विवारं एलटीसी-सुविधां प्राप्स्यन्ति। दैनिकवेतनप्राप्ताः प्रतिदिनं ४०० रुप्यकाणि २५ रुप्यकवृद्ध्या सह प्राप्नुयुः। अधुना बहिर्निहितकार्यकर्तृभ्यः प्रतिमासं न्यूनातिन्यूनं १२,००० रूप्यकाणि प्रदास्यन्ते। पंचायत- पशुचिकित्सा- सहायकस्य वेतनं 7000 रुप्यकाणां स्थाने प्रतिमासं 7500 रुप्यकाणि भविष्यति। बजटस्य आकारः ५८,४४४ कोटिरूप्यकाणां प्रस्तावः अस्ति। २०२३-२४ मध्ये राज्यस्य अर्थव्यवस्थायाः अनुमानितवृद्धिः ७.१ प्रतिशतं, प्रतिव्यक्ति- आयः २,३५,१९९ रूप्यकाणि, राज्यस्य सकलघरेलु उत्पादः २,७,४३० कोटिरूप्यकाणि च अनुमानितम् अस्ति।
क्रीडकाणां कृते महती घोषणा, पुलिसकर्मचारिणां आहारधनं वर्धितम्।
मुख्यमंत्री सुक्खुः ओलम्पिक-क्रीडायां व्यक्तिगतस्पर्धायां स्वर्णविजयस्य पुरस्कारधनं ३ कोटित: ५ कोटि- रूप्यकाणि यावत् वर्धयितुं घोषितवान्। रजतपदकं प्राप्ते अधुना क्रीडकः २ कोटिरूप्यकाणां स्थाने ३ कोटिरूप्यकाणि प्राप्स्यति, कांस्यपदकं प्राप्तक्रीडकश्च अधुना १ कोटिरुप्यकाणां स्थाने २ कोटिरूप्यकाणि प्राप्स्यति। तथैव एशिया- क्रीडायां स्वर्णपदकं ५० लक्षरूप्यकाणां स्थाने ४ कोटिरूप्यकाणि यावत्, रजतपदकं ३० लक्षरूप्यकाणां स्थाने २.५० कोटिरूप्यकाणि यावत्, कांस्यपदकं प्राप्ते २० लक्षरूप्यकाणां स्थाने १.५० कोटि रुप्यकाणि यावत् पुरस्कारधनं वर्धयितुं घोषितम्। राष्ट्रमण्डलक्रीडायां स्वर्णपदकस्य ५० लक्षरूप्यकाणां स्थाने ३ कोटिरूप्यकाणि, रजतस्य ३० लक्षरूप्यकाणां स्थाने २ कोटिरूप्यकाणि, कांस्यपदकार्थं २० लक्षरूप्यकाणां स्थाने एककोटिरूप्यकाणि च प्राप्नुयुः। दलप्रतियोगितायां पुरस्कारविजेतृभ्यः प्रतिनिधित्वस्य आधारेण पुरस्कारधनं प्रदत्तं भविष्यति। राज्यात् बहिः क्रीडाप्रतियोगितासु भागं गृह्णन्तः छात्राः एसपी भाटकं २०० किलोमीटरत: अधिकं दूरं यावत् , विमानभाटकं च दीयते। पुलिसकर्मचारिणां आहारधनं 50 कोटिरूप्यकाणां वृद्धिः, थानाकर्मचारिणां कृते आवासीयसुविधा प्रदत्ता भविष्यति। पुलिसकर्मचारिणां आहारधनं पञ्चगुणं वर्धयित्वा १००० रुप्यकाणि यावत् घोषितम्। अस्य लाभं प्रायः १८,००० पुलिसकर्मचारिणां कृते भविष्यति। नूतनानि अग्निशामकस्थानकानि उद्घाटितानि भविष्यन्ति। नूतना क्रीडानीतिः आनयिष्यते। आंगनबाड़ी कार्यकर्ता 10,000 रुप्यकाणां मानदं प्राप्स्यन्ति। मिनी आंगनबाड़ी कार्यकर्ता 7000, सहायक: 5500, आशा कार्यकर्ता 5500, एमडीएमकार्यकर्ता 4500, शिक्षाविभागस्य जलवाहक: 5000, जलरक्षक: 5300, जलशक्तिविभागस्य बहुउद्देशीय कार्यकर्ता 5000, पैराफिटर-ऑपरेटर 6300, पंचायतसेवक: 8000, राजस्वसेवक: (चौकीदार) 5800, नम्बरदार: च ४२०० मानदं प्राप्स्यति। तत्रैव एमएमसी-आइटी-शिक्षकाणां मानदेयस्य १९००-रूप्यकाणां वृद्धेः घोषणा अभवत्। सिलाईशिक्षकाणां कृते ५०० रूप्यकाणां वृद्धिः दत्ता अस्ति।
हिमाचलपथपरिवहननिगमस्य ३२७ डीजलबसयानानि विद्युत्यानेषु परिवर्तितानि भविष्यन्ति
सुक्खुः अवदत् यत् २०२४ तमे वर्षे नूतना औद्योगिकप्रवर्धननीतिः आनयिष्यते। सः नूतन औद्योगिक- स्टार्टअप- नीतिम् अपि घोषितवान् । खानिः खनिजनीतिः च आनयिष्यते। बद्दीनगरे ७० कोटिरूप्यकैः मार्गः निर्मितः भविष्यति। सर्वकारीयक्षेत्रे ५५ ई- वाहनचार्जिंगस्थानकानि कार्यान्वितानि भविष्यन्ति। हिमाचलपथपरिवहननिगमस्य ३२७ डीजलबसयानानि विद्युत्यानेषु परिवर्तितानि भविष्यन्ति। वनविभागस्य, हिमाचलपथपरिवहननिगमस्य, सामान्यप्रशासनिकविभागस्य च डीजलवाहनानि विद्युत्वाहनेषु परिवर्तितानि भवाष्यन्ति। वाहनानां परीक्षणं स्वचालितपरीक्षणकेन्द्रद्वारा भविष्यति। बिजलीमहादेव इत्यत्र ३.२ कि. मी. दीर्घस्य रज्जुमार्गस्य निर्माणं भविष्यति। कालका-शिमला-जोगिन्दरनगर-रेलमार्गं ब्रॉडगेजरूपेण परिवर्तयितुं सर्वकारः सर्वेक्षणं करिष्यति। अस्य कृते १० कोटिरूप्यकाणां व्ययः भविष्यति।
वनविभागे १०० रिक्तपदानां पूर्ति: भविष्यति
सर्वेषु २०६१ वनस्पन्दनेषु प्रतिस्पन्दनं एकस्य वनमित्रस्य नियुक्तिः प भविष्यति। एतदतिरिक्तं वनविभागे १०० रिक्तपदानि पूरयिष्यन्ते। ई-हस्ताक्षरस्य, ई-प्रेषणस्य च सुविधा सर्वेषु सर्वकारीयकार्यालयेषु उपलभ्यते। मुख्यमन्त्रीसेवासंकल्प- हेल्पलाइनयोजनायां कृत्रिमबुद्धेः उपयोगः भविष्यति।
प्रधानमन्त्रिग्रामसड़कयोजनायाः (पीएमजीएसवाई) अन्तर्गतं ८२५ किलोमीटरदीर्घाः मार्गाः निर्मिताः भविष्यन्ति
३६१५ मध्ये ३५७८ पंचायता: मार्गसुविधाभिः सह सम्बद्धा: सन्ति। शेषाः पंचायता: आगामिवित्तीयवर्षे मार्गसुविधाभिः सह सम्बद्धाः भविष्यन्ति। वित्तवर्षे २६८३ किलोमीटर दीर्घाः मार्गाः निर्मीयन्ते। ३२५ नूतनाः मार्गाः निर्मिताः भविष्यन्ति। १५ बस्तयः मार्गसुविधाभिः सह सम्बद्धाः भविष्यन्ति। प्रधानमन्त्रीग्रामीणसडकयोजनाया: अन्तर्गतं ८२५ किलोमीटर मार्गाणां अष्टसेतूनां च निर्माणं भविष्यति। चतुर्षु नगरेषु पेयजलयोजनानां कार्यं सम्पन्नं भविष्यति। नाहने, अर्क्यां, पालमपुरे च योजनानां कार्यं 112 कोटि रुप्यकै: सम्पन्नम् भविता। नवनगरेषु पेयजलयोजनानां कार्यं शीघ्रमेव सम्पन्नं भविष्यति। पेयजलस्य गुणवत्तायाः परीक्षणार्थं ६९ परीक्षणप्रयोगशालाः स्थापिताः आसन्। १०७५ किलोमीटरपर्यन्तं मार्गेषु टायरिंगकरणं भविष्यति ।
मनरेगाकार्यकर्तृणां दैनिकवेतनं ३०० रुप्यकाणि
मुख्यमन्त्री मनरेगाकार्यकर्तृणां दैनिकवेतनं २४० रुप्यकाणां स्थाने ३०० रुप्यकाणि यावत् वर्धयितुं घोषितवान्। एषा ऐतिहासिकवृद्धिः अस्ति। २०२४ वित्तवर्षे पञ्चसहस्रग्रामाः मुक्तशौचमुक्ताः इति घोषिताः भविष्यन्ति। अप्रैलमासस्य प्रथमदिनात् आरभ्य खाद्यान्नपत्रधारकाः उपभोक्तृनिक्षेपेषु किमपि खाद्यतैलं प्राप्तुं शक्नुवन्ति। मनरेगामहिला श्रमिकाणां वार्षिक आयः एकलक्षरूप्यकात् न्यूनं भवति, तेषां गृहनिर्माणार्थं ३ लक्षरूप्यकाणां सहायता भविष्यति।
पंचायतीराजसंस्थानां सदस्यानां मानदेयवृद्धे: घोषणा
जिलापरिषद्
जिलापरिषद-अध्यक्ष: – २४०००
जिलापरिषद-उपाध्यक्ष: – १८०००
जिलापरिषद-सदस्य: – ७८००
पंचायतसमिति:
पंचायतसमिति-अध्यक्ष: – ११५००
पंचायतसमिति-उपाध्यक्ष: – ८४००
पंचायतसमिति-सदस्य: – ७२००
ग्रामपंचायत
पंचायतप्रधान: – ७२००
उपप्रधान: – ४८००
सदस्य: – ७५० प्रति गोष्ठी
नगरनिगम:
नगरनिगममहापौर: – २४०००
उपमहापौर: – १८०००
पार्षद: – ८३००
नगरपरिषद्
नगरपरिषद्- अध्यक्ष: – १००००
उपाध्यक्ष: – ८४००
पार्षद: – ४२००
नगरपरिषद्-प्रधान: ८४००
उपप्रधान: – ६६००
सदस्य: – ४२००
द्वयोः नवीनयोः योजनयोः घोषणा
मुख्यमंत्रिणा सुखविन्दरसिंहसुक्खुना मुख्यामन्त्री- सुख- आरोग्ययोजनाया: घोषणा कृता। अस्याः योजनायाः अन्तर्गतं ७० वर्षाणाम् उपरि ये जनाः आयकरं न ददति, पेन्शनं न गृह्णन्ति ते निःशुल्कं चिकित्सासुविधाः प्राप्स्यन्ति। तेन सह मुख्यमन्त्रिणा मुख्यमन्त्री सुखशिक्षायोजना अपि घोषिता। अस्य अन्तर्गतं २७ वर्षपर्यन्तं सर्वासां विधवानां बालकानां शिक्षासम्बद्धं व्ययः सर्वकारः वहति, येषां सर्वेभ्यः स्रोतेभ्यः आयः एकलक्षात् न्यूनः भवति। तस्मिन् एव काले १८ वर्षाणाम् अधः बालकानां कृते प्रतिमासं १,००० रूप्यकाणि आर. डी. रूपेण कोषे निक्षिप्तानि भविष्यन्ति। सर्वेषां महिलानां स्वास्थ्यबीमाप्रीमियमं सर्वकारः वहनं करिष्यति।
आदर्शविद्यालया: कार्यान्विता: भवाष्यन्ति
त्रयः अटल- आदर्शविद्यालयाः कार्यान्विताः भविष्यन्ति। अटल- आदर्शविद्यालयस्य, दिवसीय- आवासीय- विद्यालयस्य कर्मचारिणां विशेषसंवर्गस्य निर्माणं भविष्यति। मुख्यमन्त्री १० राजीवगान्धी- आदर्शदिवसीय-/आवासीय- विद्यालयानां निर्माणस्य घोषणां कृतवान्। प्राविधिकशिक्षणाय ३३० कोटिरूप्यकाणां बजटं प्रस्तावितं वर्तते।
प्रत्येकं पंचायतस्तरे आधुनिकपुस्तकालयानां निर्माणं भविष्यति
२०२४ वित्तवर्षे राज्यस्य ५०० शैक्षणिकसंस्थासु पठनकक्षाणां निर्माणं भविष्यति। प्रत्येकं पंचायतस्तरे आधुनिकपुस्तकालया: उद्घाटिता: भविष्यन्ति। प्रथमचरणस्य ४९३ पुस्तकालयानाम् उद्घाटयितुं योजना अस्ति। त्रिकिलोमीटरात् अधिकदूरे स्थितेषु विद्यालयेषु छात्राणां परिवहनस्य व्यवस्था सर्वकारः करिष्यति। छात्राः स्वच्छजलस्य कूप्य: प्राप्स्यन्ति। शारीरिकशिक्षकाणां नियुक्तौ प्राधान्यं दीयते।
आङ्ग्लमाध्यमेन अध्ययनं कर्तुं शक्नुवन्ति छात्राः
राज्यस्य सर्वकारीयविद्यालयेषु प्रथमकक्षातः बालकाः आङ्ग्लमाध्यमेन अध्ययनं कर्तुं शक्नुवन्ति। एतेन ग्राम्यक्षेत्रस्य छात्राणां विशेषतया लाभः भविष्यति। आगामिवित्तीयवर्षे षट्सहस्रपूर्वप्राथमिकशिक्षकाणां नियुक्तिः भविष्यति। नर्सरी शिक्षकप्रशिक्षणं (NTT) कुर्वन्तः अपि एतेषां पदानां पात्रतां प्राप्स्यन्ति। सेतुपाठ्यक्रमं कृत्वा तेषां प्रशिक्षणं भविष्यति। शिक्षायाः उत्तमतायै आगामिवित्तीयवर्षात् व्यवस्थायां परिवर्तनं भविष्यति।
प्रत्येकं जनपदे एकीकृत-जनस्वास्थ्य- प्रयोगशाला:
५७ लक्षजनानाम् अङ्कीयस्वास्थ्यपत्राणि निर्मितानि सन्ति। शीघ्रमेव एतत् कार्यं सम्पन्नं भविष्यति। राज्यस्य स्वास्थ्यसंस्थासु निजीक्षेत्रस्य साहाय्येन एक्स-रे-सुविधा प्रदत्ता भविष्यति। २०२६ तमस्य वर्षस्य अन्ते प्रत्येकस्मिन् मण्डले एकीकृतजनस्वास्थ्यप्रयोगशालाः उद्घाटिताः भविष्यन्ति।
नव उद्ग्रविमानस्थलानि विकसितानि भविष्यन्ति, पर्यटकाः आकाशभ्रमणस्य सुविधां प्राप्स्यन्ति
चतस्र: नवीनाः संचरणरेखाः निर्मिताः भविष्यन्ति। काङ्गड़ा-जनपदं पर्यटनराजधानी कर्तुम् इति दिशि काङ्गड़ा-विमानस्थानकस्य विस्ताराय अधिसूचना निर्गता अस्ति। भूमि अधिग्रहणकार्यं शीघ्रमेव सम्पन्नं भविष्यति। प्रथमचरणस्य नव उद्ग्रविमानस्थलानि विकसितानि भविष्यन्ति। तेषां व्यवहार्यताप्रतिवेदनं प्राप्तम् अस्ति। एतेषां निर्माणं प्रतिहेलीपोर्टं १३ कोटिरूप्यकेण भविष्यति। सर्वाणि अतिथिगृहाणि (होमस्टे यूनिट) पर्यटनकानूनस्य अन्तर्गतं आनयिष्यन्ते। पर्यटकाः स्काईवॉक् इत्यस्य सुविधां प्राप्स्यन्ति ।
२०२६ तमवर्षपर्यन्तं हिमाचलं प्रथमं हरितऊर्जाराज्यं भविष्यति
२०२६ तमे वर्षे हिमाचलं देशस्य प्रथमं हरित ऊर्जाराज्यं भविष्यति। पेखुवालायां स्थितं राज्यस्य बृहत्तमं सोलनविद्युत्संस्थानं २०२४ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य अन्ते राज्ये आरभ्यते। गृहाणां छदौ चरणबद्धरूपेण सौरसंस्थानानि स्थापितानि भविष्यन्ति।
उद्यान उत्कृष्टता केन्द्रं उद्घाटितं भविष्यति
सार्वभौमिकपेटिका (यूनिवर्सल कार्टन) व्यवस्था कार्यान्विता भविष्यति
उद्यानक्षेत्रे ३०० कोटिरूप्यकाणां विकासकार्यं भविष्यति। १२ कोटिरूप्यकेण उद्यानस्य उत्कृष्टताकेन्द्रं उद्घाटितं भविष्यति। फलप्रक्रियाकरणद्वयं स्थापितं भविष्यति। अस्मात् सेबफलस्य ऋतुतः सेबपैकिंगार्थं सार्वत्रिक पेटिकाया: व्यवस्था कार्यान्विता भविष्यति।
नूतना: विपणयः निर्मिताः भविष्यन्ति
२०२४-२५ तमे वर्षे नूतनानां विपणीनां निर्माणं भविष्यति। उन्नयनेन सह विपणीनां डिजिटलीकरणं अपि भविष्यति। जालाधारित कृषिपटलं निर्मितं भविष्यति। शाकवनस्पति उत्कृष्टताकेन्द्रं उद्घाटितं भविष्यति। १ एप्रिलतः गोदुग्धस्य न्यूनतमसमर्थनमूल्यं ३८ रुप्यकात् ४५ रुप्यकाणि प्रतिकिलोग्रामं यावत् वर्धितम्, महिषदुग्धस्य क्रयमूल्यं ५५ रुप्यकाणि यावत् वर्धितम्। मुख्यमंत्री उक्तवान् यत् हिमाचलं देशस्य प्रथमं राज्यं यत् न्यूनतमसमर्थनमूल्येन दुग्धक्रयणं करोति। यदि मुक्तविपण्यां अधिकं मूल्यं प्राप्यते तर्हि पशुपालकः विपण्यां विक्रेतुं स्वतन्त्रः भविष्यति। एप्रिलमासस्य प्रथमदिनात् आरभ्य दुग्धसङ्घस्य कृते एपीएमसीद्वारा गृहीतशुल्कं क्षम्यं भविष्यति। दुग्धप्रक्रियाकेन्द्रेषु ५० कोटिरूप्यकाणां व्ययः भविष्यति। दाड़लाघाटे कृत्रिम गर्भाधानकेन्द्रं उद्घाटितं भविष्यति। गोवंशस्य संवर्द्धनाय प्रत्येकं गोवंशं 1200 रुप्यकाणां अनुदानं प्रदत्तं भविष्यति।
सुक्खुः उक्तवान् यत् केन्द्रात् २२६०४ सहस्रकोटिरूप्यकाणि प्राप्तव्यानि सन्ति। प्रतिव्यक्तिं आयः २,३५,१९९ रुप्यकाणि इति अनुमानितम् अस्ति। असौ उक्तवान् यत् कृषिक्षेत्रं राज्यस्य अर्थव्यवस्थायाः मेरुदण्डः अस्ति। प्राकृतिककृषये कृषकाणां प्रोत्साहनाय ६८० कोटिरुप्यकाणां राजीवगांधी- प्राकृतिककृषि- स्टार्टअप योजनाया: घोषणा कृता। अस्य अन्तर्गतं सर्वकारः कृषकाणां कृते गोधूमं, कुक्कुटं च प्रतिकिलो ४० रुप्यकेण क्रीणाति। राजीवगांधी प्राकृतिककृषियोजनाया: अन्तर्गतं 36,000 कृषकाणां प्राकृतिककृषे: तकनीकीभि: प्रशिक्षणं प्रदास्यते।
