भारतं लब्धवान् स्वकीयं प्रथमं डेंगु-सूच्यौषधम्, डी.सी.जी.आई. संस्थायाः स्वीकृति:, ४ तः ६० वर्षपर्यन्ताः जनाः ग्रहीतुं शक्ष्यन्ति मात्राम्
हिमसंस्कृतवार्ता: — नवदेहली।
डेंगु-रोगस्य (डेंगू) प्रथमस्य स्वदेशी-सूच्यौषधस्य विपण्याम् अवतारणाय भारतस्य औषधि-महानियन्त्रकस्य (DCGI) स्वीकृति: प्राप्ता अस्ति। ‘क्यूडेंगा’ (Qdenga) नाम्ना एतद् सूच्यौषधं ‘टाकेडा बायोफार्मास्युटिकल्स इण्डिया’ इति कम्पन्या निर्मितः अस्ति। डीसीजीआई-संस्थया नूतन-औषधि-नैदानिक-परीक्षण (NDCT) नियम-२०१९ इत्यस्य ‘सीटी-२०’ (CT-20) प्रावधानस्य अन्तर्गतं चतुर्तः ६० वर्षपरिमित-आयुयुक्तेषु जनेषु डेंगु-निवारणाय अस्य सूच्यौषधस्य विपण्यां प्रवेशाय अनुमतिः प्रदत्ता। कम्पन्या सोमवासरे ज्ञापितं यत् क्यूडेंगा-टीकायै लब्धा इयं स्वीकृति: देशे डेंगु-रोगस्य प्रतिरोधात्मक-व्यवस्थायाः सुदृढीकरणाय एकं महत्त्वपूर्णं पदं वर्तते। देशे स्वीकृतिं प्राप्तकर्तृ डेंगु-रोगस्य एतद् प्रथमं सूच्यौषधमस्ति। कस्मैचित् पूर्वं डेंगु-सङ्क्रमणं अभवत् वा न, तथापि सः एतं ग्रहीतुं शक्नोति।
डेंगु-रोगः मशकैः प्रसरन् एकः विषाणुजनितः (वायरल) व्याधिः अस्ति। विश्वस्य १२५ तः अधिकेषु देशेषु एषः सार्वजनिक-स्वास्थ्यस्य कृते गम्भीरा समस्या संजाता। विश्वे डेंगु-रोगस्य आहत्य प्रकरणानां प्रायः एकस्तृतीयांशः (एक-तिहाई) भागः केवलं भारते एव वर्तते। वर्षे २०२५ मध्ये देशे डेंगु-रोगस्य १.१३ लक्षात् (1.13 लाख) अधिकाः प्रकरणाः पञ्जीकृताः (दर्ज) आसन्। अनुमानम् अस्ति यत् एतस्मात् अपि अधिकेषु प्रकरणेषु रोगस्य परिचयं न भवितुं शक्नोति।
टाकेडा-कम्पन्यां ‘इण्टरकौण्टीनेण्टल मार्केट्स’ इत्यस्य प्रमुखेन महेन्द्रनायकेन प्रोक्तं यत्, “क्यूडेंगा-टीकस्य सप्तानां वर्षाणां नवीनतम-विवरणानि दर्शयन्ति यत् एतद् सूच्यौषधं डेंगु-सङ्क्रमणात् तथा च डेंगु-कारणात् चिकित्सालये प्रवेशस्य सङ्कटात् निरन्तरं सुरक्षां ददाति। एषः डेंगु-रोगस्य चतुर्षु अपि विषाणु-सीरोटाईपेषु (Serotypes) प्रभावी वर्तते। समाजस्य स्वास्थ्यव्यवस्थायाश्च कृते इयम् एका प्रमुखा उपलब्धिः अस्ति। वर्षे २०२२ मध्ये शुभारम्भात् परं क्यूडेंगा-टीकायै ४३ देशेषु स्वीकृति: प्राप्ता अस्ति समग्रविश्वे च अस्य ३.२ कोटितः अधिकाः मात्राः (डोज) वितरिताः सन्ति। भारते प्राप्ता इयं स्वीकृति: डेंगु-प्रतिरोधस्य सुदृढीकरणाय एकं प्रमुखं पदम् अस्ति।”
कम्पन्यां दक्षिण-पूर्व-एशिया तथा च इण्डिया-क्लस्टर इत्यस्य महाप्रबन्धकेन पीटर-स्ट्राइबलेन कथितं यत्, “डेंगु-रोगः केवलं कस्यापि एकस्य देशस्य समस्या नास्ति, अपितु एषः अस्मिन् सम्पूर्णे क्षेत्रे सम्मुखीभूता एका समानाह्वानं वर्तते, यस्य निस्तारणाया सीमातः परे गत्वा सहयोगस्य आवश्यकता अस्ति। टाकेडा-कम्पनी दक्षिण-दक्षिण-पूर्व-एशिया देशेषु सर्वकारैः, सार्वजनिक-स्वास्थ्य-संस्थाभिः, स्वास्थ्य-विशेषज्ञैः अन्यैः च सहभागिभिः (साझेदारों) साकं मिलित्वा कार्यं कर्तुं कटिबद्धा अस्ति।”
तृतीयचरणस्य नैदानिक-परीक्षणस्य योगदानम्
भारते क्यूडेंगा-सूच्यौषधस्य स्वीकृति-प्राप्तौ अत्र विहितस्य तृतीयचरणस्य (Phase-3) नैदानिक-परीक्षणस्य (Clinical Trial) विवरणानाम् अपि महत् योगदानम् अस्ति। चतुर्तः ६० वर्षपरिमित-आयुवर्गीयेषु भारतीय-प्रतिभागिषु विहितेन अध्ययनेन ज्ञातं यत् स्वस्थ-वयस्काः, किशोराः, बालकाश्च सरलतया क्यूडेंगा-मात्रां पचितवन्तः (सहनं कृतवन्तः)। इयं सूच्यौषधिः (वैक्सीन) ०.५ मिलीलीटर परिमाणे त्वचायाः अधः (सबक्यूटेनियस) दीयते। अस्य टीकीकरणं द्वाभ्यां मात्राभ्यां (two doses) पूर्णं भवति द्वयोः मात्रायोः मध्ये च त्रयाणां मासानाम् अन्तरालं (अंतर) रक्ष्यते।
विश्वस्वास्थ्यसङ्गटनेन (WHO) डेंगु-प्रभावितेषु क्षेत्रेषु क्यूडेंगा-सूच्यौषधस्य उपयोगस्य अनुशंसा कृता अस्ति। सङ्गटनेन उच्च-सङ्क्रमण-युक्तेषु क्षेत्रेषु सार्वजनिक-टीकीकरण-कार्यक्रमेषु अस्य समावेशनस्य अपि समर्थनं विहितम्।
