New Year 2024 : २०२३ वर्षस्य प्रियाः अप्रियाश्च स्मृतयः उपलब्धयश्च
२०२३ तमे वर्षे भारतात् सम्पूर्णं विश्वं यावत् अनेका: बृहद्घटना: अभवन्। वर्षं गतं भवति चेदपि इजरायल-हमास-युद्धवत् गभीराः व्रणाः अपि दृष्टाः, अनेके क्षणाः अपि दृष्टाः येषां विषये गौरवं कर्तुं शक्यते। भारतस्य कृते अयं वर्षः अतीव विशेषः आसीत्। अस्मिन् वर्षे चन्द्रविजयं विहाय भारतेन जी-२० शिखरसम्मेलनस्य आयोजनं कृत्वा सम्पूर्णे विश्वे स्वस्य योग्यता सिद्धा । विश्वकप- क्रीडायाम् अपि भारतीयदलेन उत्तमं प्रदर्शनं कृतम्। अयं वर्षः देशस्य विश्वस्य च कृते अनेकैः बहुमूल्यैः क्षणैः सह गच्छति। यत् एकवारम् अवलोकयितुं महत्त्वपूर्णम्। अस्य वर्षस्य आरम्भः मल्लयुद्धकर्तृणां प्रदर्शनेन अभवत्। बजरङ्गपुनिया, विनेश फोगाट, साक्षी मलिक इत्यादयः प्रसिद्धाः मल्लाः दिल्लीनगरस्य जन्तर-मन्तरे विरोधं कुर्वन्तः दृश्यन्ते स्म । तेषां आग्रहः आसीत् यत् राष्ट्रियकुश्तीसङ्घस्य तत्कालीनस्य अध्यक्षस्य भाजपासांसदस्य च बृजभूषणस्य पदात् निवृत्ति भवेत् इति। येषां विरुद्धं महिलाक्रीडकानाम् उत्पीडनस्य आरोपः आसीत्। अस्य प्रदर्शनस्य परिणामः अभवत् यत् एशिया- मल्लयुद्ध- प्रतियोगिता भारतस्य स्थाने कजाकिस्तानदेशे एव अभवत्।
टर्कीदेशे भूकम्पः
फरवरीमासस्य ६ दिनाङ्के तुर्कीदेशे घातकाः भूकम्पाः अनुभूताः। यस्य तीव्रता रिक्टरमापने ७.८ इति मापिता आसीत्। अस्य भूकम्पस्य प्रभावः ३५०,००० वर्गकिलोमीटर् यावत् विस्तारितः। अयं भूकम्पः सिरियादेशे अपि प्रभावितः अभवत्। यस्मिन् प्रायः ६० सहस्रजनाः मृताः।
मनीष सिसोदिया इत्यस्य बंधनम्
दिल्लीनगरस्य उपमुख्यमंत्री मनीषसिसोदियावर्यः २६ फरवरीदिनाङ्के एव गृहीतः। दिल्ली-मद्यनीतेः अन्तर्गतं भ्रष्टाचारस्य आरोपात् तस्य विरुद्धं कार्यविधि: प्रचलति। तस्य अतिरिक्तं आप-नेता सत्येन्द्रजैनः अपि गृहीतः। गृहीतस्य अनन्तरं मनीषसिसोदिया अनेकवारं प्रत्याभूते: आवेदनं कृतवान् अस्ति। परन्तु सफलता अद्यावधि न प्राप्ता।
पूर्वोत्तरराज्येषु भाजपा
पूर्वोत्तरस्य त्रयेषु राज्येषु भाजपा-सरकाराः निर्मिताः। त्रिपुरायां निर्वाचनं जित्वा भाजपा सत्तां प्राप्तवती। मेघालय-नागालैण्डदेशयोः गठबन्धनसर्वकारस्य भागः भाजपा अस्ति। त्रिपुरानिर्वाचने पूर्वकाङ्ग्रेसनेता, प्रद्योतविक्रममानिक्यदेब्बर्मा च नेतृत्वे आदिवासीदलस्य टिपरामोथायाः अपि उत्तमराजनैतिकप्रारम्भः अभवत्।
राहुल गांधी अयोग्यः
मोदी उपनाम विषये कृतानां टिप्पणीनां प्रकरणं श्रुत्वा गुजरातन्यायालयेन राहुलगान्धीं दण्डः दत्तः। तदनन्तरं सः अयोग्यः इति घोषितः, तस्य संसदस्य सदस्यता अपि हृता। तदनन्तरं अगस्तमासे सः राहतं प्राप्तवान्, यत्र सर्वोच्चन्यायालयेन निर्णयः स्थगितः, तस्य सदस्यता पुनः स्थापिता।
अतीकः अहमदस्य हत्या
सांसदहत्याप्रकरणस्य साक्षिणः उमेशपालस्य सार्वजनिकहत्यायाः कारणेन अतीक अहमदः तस्य भ्राता अशरफः च गृहीतौ। गृहीतस्य अनन्तरं १५ अप्रैल दिनाङ्के अतीक अहमदः तस्य भ्राता अशरफः च चिकित्सापरीक्षायै नेष्यन्ति स्म। एतस्मिन् काले त्रयः युवकाः आगत्य गोलिकाभिः तं निपातयन्ति स्म। उभौ अपि स्थले एव मृतौ। तत्र उपस्थितानां कैमरा-माध्यमेन एषा सम्पूर्णा घटना टीवी-माध्यमेन जीवंतप्रसारिता आसीत्।
खालिस्तानी आतंकवादी अमृतपाल सिंह गिरफ्तार
खालिस्तानी समर्थकः आतङ्कवादी अमृतपालसिंहः २३ अप्रैल दिनाङ्के गुरुद्वारस्य बहिः यत्र सः कानूनस्य भयात् निगूढः आसीत् तस्मात् गृहीतः आसीत्। सः जरनैलसिंहभिन्द्रनवाला इत्यस्य पङ्क्तौ खालिस्तानी- आन्दोलनं अग्रे नेतुम् प्रयतमानोऽभवत्।
जनसंख्यायां शीर्षस्थाने अस्मिन् वर्षे अप्रैलमासे भारतं चीनदेशं अतिक्रम्य विश्वस्य सर्वाधिकजनसंख्यायुक्तः देशः अभवत्। अधुना भारतस्य जनसांख्यिकीयलाभांशस्य लाभः अपेक्षितः अस्ति। यतः अधुना देशस्य कुलजनसंख्यायां श्रमिकजनानां संख्या वर्धिता।
कर्नाटकराज्ये काङ्ग्रेसस्य विजयः
मेमासे आयोजिते कर्नाटकविधानसभानिर्वाचने काङ्ग्रेसस्य भूस्खलितविजयः प्राप्तः। अनेन माध्यमेन काङ्ग्रेस-पक्षः पुनः दक्षिणराज्यं प्रति प्रत्यागतवान्। पूर्वं बहवः निर्वाचनविफलताः दृष्टाः काङ्ग्रेसपक्षस्य कृते एषा विजयः महत्त्वपूर्णा अस्ति। निर्वाचनानन्तरं मुख्यमन्त्रीपदस्य द्वौ प्रबलौ अभ्यर्थिनौ उद्भूतौ– सिद्धारमैया, डी.के.शिवकुमारः च। एतत् सर्वं कृत्वा अपि दलेन एकता दर्शिता। अनेकपरिक्रमणानां वार्तायां शिवकुमारः उपमुख्यमन्त्री भवितुं सहमतः अभवत्, ततः सिद्धारमैया मुख्यमन्त्रीपदं समर्पितवान्।
मणिपुरे हिंसा
मेइतेई-कुकी-समुदाययोः मध्ये यः विवादः उत्पन्नः तस्य कारणात् मणिपुरे हिंसायाः कालः आरब्धः। आदिवासीछात्रसङ्गठनेन विरोधसभायाः अनन्तरं राज्ये जातिहिंसा प्रवृत्ता। अस्य कारणं उद्धृतं यत् मणिपुर उच्चन्यायालयेन राज्यसर्वकाराय मेईटीसमुदायस्य अनुसूचितजनजातिपदवीं दातुं माङ्गल्याः विषये अनुशंसां केन्द्राय प्रेषयितुं निर्देशः आसीत्। अस्य आदिवासीसमुदायैः प्रबलविरोधः कृतः, अतः अशान्तिः प्रसृता, स्थितिः अपि दुर्गता अभवत्। मेइटी-कुकी-समुदाययोः विवादे १८० जनाः प्राणान् त्यक्तवन्तः।
संसदस्य नवीनं गृहम्
अस्मिन् वर्षे भारतेन नूतनसंसदभवनस्य उपहारः अपि प्राप्तः। एतत् नूतनं भवनं देशस्य पुरातनभवनस्य पार्श्वे एव स्थितम् अस्ति। यस्य उद्घाटनं प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी इत्यनेन २८ मे दिनाङ्के कृतम्। पुरातनभवने स्थानस्य अभावं दृष्ट्वा केन्द्रीयविस्टा परियोजनायाः अन्तर्गतं नूतनं संसदभवनं निर्मितम्। यस्य लोकसभासदने ८८८ आसनानि, राज्यसभायां ३८४ आसनानि च सन्ति।
ओडिशा रेल दुर्घटना
ओडिशानगरे जूनमासस्य २ दिनाङ्के एकः भयानकः रेलदुर्घटना अभवत्। यस्मिन् कोरोमण्डेल एक्स्प्रेस इति वाहनं पटलेषु स्थितेन मालवाहकेन सह टकरावस्थायां कृत्वा तस्य २२ कोचाः पटरीतः पतिताः। एतेषु त्रयः प्रशिक्षकाः अन्यस्मिन् पटले पतित्वा बेङ्गलूरु हावड़ा सुपरफास्ट् एक्स्प्रेस् इत्यनेन सह टकरावं कृतवन्तः। अस्मिन् दुर्घटने २९६ जनाः प्राणान् त्यक्तवन्तः। एषा घटना ओडिशा-देशस्य बालासोर-मण्डले अभवत्। रेलमार्गस्य मते संकेतविकारस्य कारणेन एषः दुर्घटना अभवत्।
INDIA समूह:
विपक्षे उपस्थिताः प्रायः २८ दलाः मिलित्वा भारतीयराष्ट्रीयविकाससमावेशीगठबन्धनस्य निर्माणं कृतवन्तः। यद् लघुरूपेण भारत इति उच्यते स्म। काङ्ग्रेस-नेतृत्वेन अयं गठबन्धनः २०२४ तमस्य वर्षस्य निर्वाचनं मिलित्वा प्रतिस्पर्धां कर्तुं शक्नोति।
चन्द्रे पदानि
भारतस्य कृते अगस्तमासस्य २३ दिनाङ्कः गौरवस्य, उत्सवस्य च दिवसः सिद्धः अभवत्। एषः एव दिवसः यस्मिन् दिने भारतेन चन्द्रे नूतनः इतिहासः निर्मितः। तस्मिन् एव दिने चन्द्रयानः चन्द्रपृष्ठे सफलं अवतरणं कृतवान्। येन भारतं विश्वस्य अन्तरिक्षक्लबे प्रवेशे अपि सफलः अभवत्। चन्द्रयान ३ इत्यनेन भारतः प्रथमः देशः अभवत् यः चन्द्रस्य दक्षिणध्रुवे अवतरत्। प्रधानमंत्रिणा नरेन्द्र मोदी इत्यनेन शताब्दस्य प्रेरणादायकेषु क्षणेषु अन्यतमः इति उक्तम्।
जी-२० शिखरसम्मेलनस्य आतिथ्यम्
९-१० सितम्बर दिनाङ्के भारते विश्वस्य सर्वेभ्यः नेतारः आतिथ्यं कृतवन्तः, अवसरः जी-२० शिखरसम्मेलनम् आसीत्। आयोजनं यथा विशालं तथा राजधानी दिल्ली अपि तया एव भव्यतायाः अलङ्कृतम् आसीत्। जी-२०-सङ्घस्य मार्गः अलङ्कृतैः वीथिभिः, सुन्दरैः फव्वारैः, दीप्तिभिः पादमार्गैः च प्रकाशितः आसीत्। यदि वयम् अस्य महत्त्वपूर्णस्य सम्मेलनस्य परिणामस्य विषये वदामः तर्हि तस्मिन् आफ्रिकासङ्घस्य समावेशः समूहे समाविष्टः अस्ति। वैश्विकजैवईंधनगठबन्धनम्, स्थायिजैवईंधनस्य स्वीकरणस्य दिशि अपि पदानि गृहीतानि।
गाजायां युद्धम्
अक्टोबर्-मासस्य ७ दिनाङ्कः हमास-इजरायलयोः मध्ये नूतनयुद्धस्य घोषणायाः दिवसः अभवत्। अस्मिन् दिने हमाससङ्घः इजरायलदेशस्य अनेकनगरेषु आक्रमणं कृतवान्। अस्मिन् आक्रमणे प्रायः १२०० जनाः मृताः, २०० तः अधिकाः जनाः अपि बन्धकरूपेण गृहीताः। इजरायल् अपि उचितं उत्तरं दत्त्वा हमास-सङ्घस्य उपरि आक्रमणं कृतवान्। मोटेन अनुमानेन गाजादेशे १८,००० तः अधिकाः जनाः मृताः, दशलाखाधिकाः जनाः विस्थापनस्य पीडां च पीडयन्ति। सम्प्रति उभयदेशयोः युद्धविरामस्य स्थितिः अस्ति।
समलैङ्गिकविवाहविषये निर्णयः
अक्तूबरमासस्य १७ दिनाङ्के सर्वोच्चन्यायालयेन समलैङ्गिकविवाहस्य वैधानिकीकरणे प्रतिबन्धः कृतः। अस्मिन् प्रकरणे पञ्चन्यायाधीशानां संविधानपीठः विषयस्य गम्भीरताम् अवगत्य चत्वारि पृथक् पृथक् निर्णयान् दत्तवती। एतादृशाः अद्वितीयदम्पतयः न नगरीयाः न च अभिजातवर्गस्य इति सर्वे न्यायाधीशाः सहमताः आसन्। तदनन्तरं केन्द्रस्य एकः तर्कः अपि अङ्गीकृतः। परन्तु एतादृशदम्पतीनां व्यावहारिकसमस्यानां अवलोकनं करणीयम् इति प्रस्तावः स्वीकृतः।
विश्वकपक्रीडायां भारतस्य दंशः
अस्मिन् वर्षे एकदिवसीयविश्वकप-क्रीडायां भारतं विजयं प्राप्तुं न शक्तवान् स्यात्, परन्तु तस्य प्रदर्शनेन सर्वेषां हृदयं जित्वा भारतम्। अस्यां स्पर्धायां भारतस्य अन्तिमपक्षं विहाय एकमपि मेलनं न पराजितम्। विश्वचषकस्य अन्तिमक्रीडापर्यन्तं भारतदलः एकम् अपि मेलनं न पराजितम्। परन्तु अन्तिमः मेलः आस्ट्रेलियादेशं गतः। अस्याम् एव स्पर्धायां विराट कोहली इत्यनेन एकदिवसीयक्रीडायां सचिनतेंदुलकरस्य धावनांक- अभिलेखः अपि भङ्गः कृतः, मोहम्मदशमीृ च प्रतियोगितायाः सर्वाधिकस्तोभग्राहकः अभवत्।
उत्तराखंडे गुहा दुर्घटना
नवम्बर १२ दिनाङ्के अर्थात् दीपावलीरात्रौ उत्तराखण्डस्य उत्तरकाशीमण्डले निर्माणाधीणायाः गुहायाः पतनेन ४१ श्रमिका: अवरुद्धा: आसन्। तदनन्तरं श्रमिकाणाम् उद्धाराय अत्र दीर्घकालं यावत् अत्यन्तं काठिन्यपूर्णम् उद्धारकार्यक्रमम् आरब्धम्। पर्वतस्य कठिनाः शीताः च भागाः उद्धारकार्य्ये बाधकाः अभवन्। प्रायः १६ दिवसान् यावत् चलितस्य उद्धारकार्यक्रमस्य अनन्तरं सर्वेषां श्रमिकाणां सुरक्षितरूपेण निष्कासनम् अभवत्।
पञ्चराज्याणां निर्वाचनपरिणामाः
नवम्बरमासे पञ्चसु राज्येषु निर्वाचनं जातम् । यस्य परिणामः दिसम्बरमासे आगतम्। यत्र भाजपादलः मध्यप्रदेशं छत्तीसगढं राजस्थानं च जित्वा दलस्य उत्साहवर्धनं कृतवान् । तेलङ्गानायां काङ्ग्रेसपक्षस्य विजयः पञ्जीकृतः । निर्वाचनात् पूर्वं छत्तीसगढ-मध्यप्रदेशयोः राज्ययोः काङ्ग्रेस-पक्षस्य विजयस्य विश्वासः आसीत्, परन्तु एतयोः राज्ययोः काङ्ग्रेसस्य हस्तात् सत्ता पतिता, अत्र भाजपा-पक्षस्य विशालः विजयः अभवत् अधुना एतेषु राज्येषु लोकसभानिर्वाचनस्य सज्जता पूर्णतया प्रचलति।
संसदि सुरक्षादोषः
नवसंसदभवनस्य सदने १३ दिसम्बर् दिनाङ्के आकस्मिकं कोलाहलम् अभवत् । अस्मिन् दिने प्रेक्षकाणां मध्ये उपविष्टौ युवकौ सदनं उत्प्लुत्य धूमं मुक्तवन्तौ । अस्मिन् आक्रमणे एकः प्रमुखः सुरक्षादोषः प्रकाशितः । पुलिस-अनुसन्धानेन ज्ञातं यत्, ये युवकाः एतां घटनां कृतवन्तः, ते सामाजिक-माध्यम-साइट्-मध्ये परस्परं मिलितवन्तः। एते युवकाः उपानहमध्ये गैस-कनिस्टरम् इति गृहीत्वा आगताः। अस्मिन् विषये पुलिस-अनुसन्धानं प्रचलति।
