डॉ. मोहन भागवत: ‘प्रणव’ इति संस्कृतभारत्याः नूतनकार्यालयस्य उद्घाटनं कृतवान्

डॉ. मोहन भागवत: ‘प्रणव’ इति संस्कृतभारत्याः नूतनकार्यालयस्य उद्घाटनं कृतवान्; अवदत् च – “संस्कृतं सर्वेभ्यः आगन्तव्यम्, एषा संस्कारं प्रदाति”
संस्कृतभाषायाः पुनरुत्थाने वैश्विकप्रसारे च अग्रणीसंस्थायाः ‘संस्कृतभारत्याः’ नवनिर्मितस्य केन्द्रीयकार्यालयभवनस्य ‘प्रणवस्य’ भव्यम् उद्घाटनं सोमवासरे सम्पन्नम्।
राजधान्याः दीनदयाल उपाध्याय मार्गे स्थितस्य अस्य अत्याधुनिकस्य नवतलमयस्य (nine-story) भवनस्य लोकार्पणं कुर्वन् राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य सरसंघचालकः डॉ. मोहन भागवतः अवदत् यत्— “संस्कृतं सर्वेभ्यः आगन्तव्यम्। एषा भाषा संस्कारान् आनयति।”
भारतम् एका परम्परा अस्ति : डॉ. भागवतः
तेन उक्तं यत् अक्षयतृतीयायाः दिने ये कार्याणि प्रारभन्ते, तानि अक्षुण्णानि भवन्ति। एषैव वार्ता संस्कृतविषये अपि उक्ता अस्ति। संस्कृतं तादृशम् आभूषणम् अस्ति यस्य कदापि क्षयः न भवति। अस्याः कार्यालयः स्वयमेव एतं सन्देशं ददाति।
तेन प्रतिपादितं यत् कार्यालयस्य उद्घाटने यः आनन्दः उत्साहश्च अस्ति, तस्मिन् कार्यस्य भावः अपि स्थिरः भवेत्। यदि रुच्या सह प्रयोजनम् अपि स्यात्, तर्हि कार्यं सुचारुरूपेण निरन्तरं च भवति। कार्यं साधनैः न अपितु संकल्पशक्त्या आरभ्यते।
पश्चात् कीर्तिः, धनं साधनानि च आगच्छन्ति, परन्तु कार्ये निष्ठा तदा एव भवति यदा प्रयोजनं स्पष्टं स्यात्। संस्कृतं भारतस्य प्राणः अस्ति। भारतस्य अस्तित्वं केवलं भूगोलः नास्ति, अपितु भारतम् एका परम्परा अस्ति। अस्याः आधारेणैव जीवनं प्रचलति। जगतः कृते अस्याः आवश्यकता निरन्तरा वर्तते।
‘भाषाशिक्षणस्य सरलतमः उपायः संभाषणम्’
डॉ. भागवतः अवदत् यत् भारतं ज्ञातुं, मानितुं तथा च स्वं ‘भारतं’ कर्तुं संस्कृतं ज्ञातव्यं भविष्यति। भारते विविधाः भाषाः सन्ति, ताः सर्वाः योजयित्री भाषा संस्कृतम् अस्ति। यदि वयं संस्कृतं जानीमः, तर्हि अन्यासां भाषाणाम् अवगमनं सुलभं भवति। पृथिव्याः बिगुडितं सन्तुलनम् यदि पुनः प्राप्तव्यं तर्हि संस्कृतम् आवश्यकम्, परन्तु एषः भावः अन्तःकरणात् आगच्छेत्।
सरसंघचालकः उक्तवान् यत्— “संस्कृतं तादृशी भाषा अस्ति, यां मनसि अवतारणेन भारतं स्वतः एव हृदये अवतरति। तदा एव वयं विविधग्रन्थानां महान्तं तत्त्वज्ञानं ज्ञातुं शक्नुमः। बाल्ये मम संस्कृतशिक्षणे या कठिनाई आसीत्, सा व्याकरणम् आसीत्। अहं व्याकरणं न जानामि, परन्तु भावं जानामि।”
सः स्वसम्बोधने अवदत् यत् भाषाशिक्षणस्य सरलतमः मार्गः ‘संभाषणम्’ अस्ति। गतेषु १५ वर्षेषु संस्कृतं प्रति समाजे अनेके सुधाराः अभवन्। अतः अस्माभिः निरन्तरं संभाषणशिबिराणां चिन्तनं करणीयम्। संस्कृतं सर्वैः अवगन्तव्यम्। एषा मनः रञ्जयति, ज्ञानं च वर्धयति। समाजे एतां भाषां नेतारः न्यूनाः सन्ति। यदि एषा विश्वे स्थापनीया अस्ति, तर्हि अद्यापि बहु कार्यं करणीयम् अस्ति।
‘आङ्ग्लभाषायाः वृद्ध्या बालकाः मातृभाषायां गणनां विस्मृतवन्तः’
डॉ. भागवतः उक्तवान् यत् भारतस्य सर्वासां भाषाणां संयोजिका कडी संस्कृतम् अस्ति। अस्याः भाषायाः सम्यक् प्रचार-प्रसारः करणीयः। संस्कृतभाषा कमपि विनाशयति वा कस्यापि स्थानं न हरति। एषा तु सर्वैः सह प्रचलति। तस्य विपरीतम्, आङ्ग्लभाषायाः वृद्ध्या गृहस्य बालकाः मातृभाषायां गणनां (counting) कर्तुम् अपि विस्मृतवन्तः। संस्कृतं स्वसह संस्कारं भावनां च आनयति।