Lok Sabha Election – लोकसभा-निर्वाचनम्: हिमाचलस्य १७ विधानसभाक्षेत्रेषु प्रत्याशीनां विजयस्य कुञ्चिका महिलानां हस्ते
हिमसंस्कृतवार्ता:- कार्यालयीय: प्रतिनिधि:।
अस्मिन् समये हिमाचले भवितुं शक्नुवत: लोकसभानिर्वाचने राज्यस्य १७ विधानसभाक्षेत्रेषु प्रत्याशीनां विजयस्य कुञ्चिका महिलानां हस्ते एव भविष्यति। हमीरपुरसंसदीयनिर्वाचनक्षेत्रस्य अष्टसु विधानसभाक्षेत्रेषु, मण्डीक्षेत्रस्य षट्सु, काङ्गड़ाक्षेत्रस्य द्वयो:, शिमलासंसदीयक्षेत्रस्य च एकस्मिन् विधानसभाक्षेत्रे महिलामतदातॄणां संख्या पुरुषाणाम् अपेक्षया अधिका अस्ति। राज्ये एतादृशानि ११ विधानसभाक्षेत्राणि सन्ति, यत्र पुरुषमतदातॄणां संख्या महिलानां अपेक्षया केवलं ५० तः ५०० पर्यन्तं अधिका अस्ति। चतुर्षु संसदीयक्षेत्रेषु प्रत्येकं १७ विधानसभाक्षेत्राणि सन्ति। सम्प्रति यदि हिमाचलप्रदेशस्य कुलमतदातॄणां विषये वदामः तर्हि राज्ये तेषां संख्या ५५६८१७१ अस्ति। एतेषु महिलामतदातप्पपॄणां संख्या २७५५१६०, पुरुषमतदातॄणां संख्या २८१२९७६ च अस्ति।
हिमाचलप्रदेशे अर्धजनसंख्यायाः अधिकाः मतदातार: सन्ति चेदपि केवलम् एकः एव महिलाविधायिका विधानसभायां विजयं प्राप्तवती। इयं महिलाविधायिका पच्छाद विधानसभाक्षेत्रस्य रीना कश्यप अस्ति। प्रतिभासिंह मण्डी-संसदीयक्षेत्रात् निर्वाचनं करिष्यति इति प्रायः निश्चितम्, अन्येषु क्षेत्रेषु भाजपा-काङ्ग्रेसयोः महिलाप्रत्याशीनां स्थापनस्य सम्भावना शून्या एव दृश्यते। पूर्वं शिमलासंसदीयक्षेत्रात् भाजपा महिलाप्रत्याशीं स्थापयितुं शक्नोति इति संभावना आसीत्, परन्तु दलेन उपविष्टस्य सांसदस्य सुरेशकश्यपस्य उपरि विश्वासं स्थापयितुं निर्णयः कृतः।
राज्यस्य चतुर्णां संसदीयासनानां मध्ये हमीरपुरं संसदीयक्षेत्रम् अस्ति यत्र अधिकतमं अष्टक्षेत्रेषु महिलाप्रत्याशीनां संख्या पुरुषमतदातॄणां अपेक्षया अधिका अस्ति तेषु देहरा, धर्मपुरं, भोरंज:, सुजानपुरम्, हमीरपुरं, बडसर:, घुमरवीं विधानसभा- निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। मण्डीसंसदीय- निर्वाचनक्षेत्रस्य लाहौल-स्पीति, नाचन:, जोगिन्दरनगरम्, मण्डी, बल्ह:, सरकाघाट: इत्यत्र अपि महिलामतदातॄणां वर्चस्वम् अस्ति। काङ्गड़ासंसदीयक्षेत्रस्य जयसिंहपुर-सुलह-क्षेत्रयोः अपि पुरुषाणाम् अपेक्षया महिलामतदातृ: अधिकाः सन्ति। शिमलासंसदीयक्षेत्रस्य जुब्बल-कोटखाई विधानसभाक्षेत्रे अपि महिलामतदातॄणां संख्या अधिका अस्ति। ११ विधानसभाक्षेत्रेषु पुरुषमतदातॄणां संख्या महिलानां अपेक्षया केवलं ५० तः ५०० पर्यन्तं अधिका अस्ति।
राज्ये एतादृशानि ११ विधानसभाक्षेत्राणि सन्ति, येषु पुरुषमतदातॄणां संख्या महिलानां अपेक्षया केवलं ५० तः ५०० पर्यन्तम् अधिका अस्ति। तेषु भटियात:, ज्वालामुखी, काङ्गड़ा, धर्मशाला, पालमपुरं, मनाली, सुन्दरनगरं, नाचन:, किन्नौरं, बिलासपुरं, ठियोग: विधानसभा निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।
विवरणेषु महिलाशक्तिः
वर्षम् आहत्य महिला: मतदातृ- मतदानम्
२००४ २०३९७४६ १२,१२,२०५
२००९ २२४०६०२ १३,३४,२९७
२०१४ २३२०८३६ १५,२८,४६५
२०१९ २६,०५,९९६ १९,३६,४०५
विधानसभाक्षेत्रम् पुरुषमतदातार: महिलामतदातार:
जयसिंहपुरम् ४१४८१ ४२९९९
सुलह: ५१९६३ ५२८०२
लाहौल-स्पीति १२४९५ १२५४५
नाचन: ४४१९७ ४४७७८
जोगिन्दरनगरम् ४९५४३ ५०६४६
मण्डी ३७५९४ ३९१९७
बल्ह: ४०३६३ ४१८०८
सरकाराघाट: ४४८२३ ४६०३२
देहरा ४१४३७ ४१८४२
घुमारवीं ४४५१० ४५१८२
धर्मपुरम् ४०४२३ ४१३२८
भोरंजम् ४०४०८ ४२०६७
सुजानपुरम् ३६३८२ ३८३५०
हमीरपुरम् ३७६४६ ३८१८४
बड़सर: ४२५०३ ४३९७९
नादौनम् ४६८७१ ४७३७३
जुब्बल-कोटखाई ३६५२२ ३७०१३
हिमाचलतः केवलं तिस्र: महिलाः सांसदाः अभवन्
स्वातन्त्र्यानन्तरं हिमाचलतः केवलं तिस्र: महिलासांसदाः संसदं प्राप्ता: सन्ति। एताः महिलाः केवलं काङ्ग्रेसस्य नामपत्रेण एव निर्वाचनं कृतवत्य:। १९५१-५२ तमे वर्षे राज्ये लोकसभानिर्वाचने राजकुमारी अमृतकौर काङ्ग्रेसस्य नामपत्रेण मण्डी-महासु-आसनात् विजयं प्राप्य संसदं प्राप्तवती। तदनन्तरं १९८४ तमे वर्षे काङ्गड़ालोकसभाक्षेत्रात् चन्द्रेशकुमारी सांसद अभवत्। २००४ तमे वर्षे प्रतिभासिंह मण्डी-संसदीयक्षेत्रात् सांसद निर्वाचिता। अधुना यावत् काऽपि महिला निर्वाचने विजयं प्राप्य भाजपानामपत्रेण सांसद- भवितुम् न शक्तवती।
कदा का विजिता
वर्षम् महिला विजेतरीा
१९५२ अमृत कौर
१९८४ चन्द्रेश कुमारी कटोच
२००४ प्रतिभा सिंह
२०१३ प्रतिभा सिंह
२०२१ (उपनिर्वाचनम्) प्रतिभा सिंह
अमृतकौर देशस्य प्रथमा स्वास्थ्यमन्त्री आसीत्
यदा देशे स्वातन्त्र्यानन्तरं प्रथमवारं केन्द्रीयमन्त्रिमण्डलस्य निर्माणं जातम् तदा प्रधानमन्त्री पण्डितजवाहरलालनेहरू इत्यस्य मन्त्रिमण्डले अपि राजकुमारी अमृतकौर इत्यस्या नाम आसीत्। सा देशस्य प्रथमा स्वास्थ्यमन्त्री अभवत्। देशस्य स्वास्थ्यमन्त्रीरूपेण तस्या: बृहत्तमा उपलब्धिः दिल्लीनगरे एम्स्-संस्थानस्य स्थापना आसीत्। अमृतकौर कपूरथलाराजपरिवारस्य पुत्री आसीत्। सा दाण्डीमार्च इत्यस्य कृते अपि कारागारं गता। मातापित्रो: मृत्योरनन्तरं सा १९३० तमे वर्षे प्रासादं त्यक्त्वा स्वातन्त्र्य-आन्दोलने पूर्णतया समर्पिता।
राजपरिवारस्य स्नुषा, १० जनपथस्य समीपम्
चन्द्रेशकुमारी महाराजा हनवन्तसिंहस्य ज्येष्ठा पुत्री पूर्वराजा गजसिंहस्य भगिनी च अस्ति। तस्याः विवाहः हिमाचलप्रदेशस्य लम्बागांवस्य महाराजा आदित्यदेव कटोच् इत्यनेन सह अभवत्। १९८४ तमे वर्षे काङ्गड़ा-संसदीयक्षेत्रात् सा सांसद निर्वाचिता। ततः सा महिलाकाङ्ग्रेसस्य राष्ट्रियाध्यक्षा सहितम् अनेकानि महत्त्वपूर्णानि पदस्थानानि आश्रितवती। यदा सा हिमाचलविधानसभानिर्वाचनं प्रतिस्पर्धयितुं निश्चयं कृतवती तदा शीर्षनेतृत्वेन मन्त्रिमण्डलस्य उत्तरदायित्वं स्वीकुर्वन्तु इति आह।
