HP Budget 2024 Analysis: निर्वाचनरूपेण दृश्यमाने आयव्ययके समाजस्य अन्तिमपङ्क्तिपर्यन्तं प्राप्तुं प्रयत्नः
मुख्यमंत्री सुखविन्दरसिंहसुक्खुः शनिवासरे वर्ष २०२४-२५ इत्यस्य कृते स्वस्य कार्यकालस्य द्वितीयं आयव्ययकं प्रस्तुतवान्। निर्वाचनरूपेण दृश्यमाने आयव्ययके मुख्यमन्त्रिणा समाजस्य अन्तिमपङ्क्तिपर्यन्तं प्राप्तुं प्रयत्नः कृत:।
करमुक्तं, सर्वेषां वर्गाणां कृते मैत्रीपूर्णं, काश्चन् नवीनाः योजनाः, कानिचन् आश्चर्यजनकानि विवरणानि अधुना प्रत्येकम् आयव्ययकस्य अयमेव सारः भवत्येव। हिमाचलस्य मुख्यमन्त्रिण: सुखविन्दरसिंहसुक्खो: द्वितीयम् आयव्ययकम् अपि तथैव अस्ति। तर्हि अत्र किं भिन्नम्? किं भिन्नं यत् निर्वाचनरूपेण दृश्यमाने अस्मिन् आयव्ययके एका दृष्टिः दूरदर्शिता वा दृश्यते। प्रत्येकं क्षेत्रे नूतनं विचारं प्रत्येकं वर्गस्य च समृद्धिः अस्ति, तेषां आत्मनिर्भरतां कर्तुं संकल्पः अस्ति, यस्य पृष्ठभूमितः आपद: व्रणानां पीडा अपि अस्ति। निर्धनानां, महिलानां, कृषकाणां, कर्मचारिणां च कृते किमपि ददाति इति एतत् आयव्ययकं राज्यस्य दुर्बल-आर्थिकस्थितिं दृष्ट्वा साहसिकम् आयव्ययकं वक्तुं शक्यते। परन्तु ऋणं गृहीत्वा केन्द्रीयसहायतां विना च समृद्धेः स्वप्नः, संकल्पः च कथं मूर्तरूपं प्राप्स्यति इति वास्तविकः प्रश्नः आह्वानं च तथैव वर्तते।
मुख्यामन्त्री सुखशिक्षा योजना, मुख्यामन्त्री सुख-आरोग्य योजना, दिव्याङ्गजनानाम् कृते शैक्षणिकसंस्थानां निर्माणं, ग्रामेषु पुस्तकालयानाम् उद्घाटनम् इत्यादय: योजनाः समाजस्य वंचितवर्गेभ्यः अपि शिक्षायाः स्वास्थ्यस्य च मूलभूतसुविधाः प्रदातुं उपक्रमाः सन्ति। ग्रामाणां स्वरूपं वर्धयितुम् आयव्ययके प्रयासः अस्ति यतोहि एतेन एव अस्मिन् पर्वतीयराज्ये समृद्धिः आनेतुं शक्यते। दुग्धस्य समर्थनमूल्यं घोषयितुं, मेषबकपालनप्रोत्साहनयोजना, ३६ सहस्रकृषकाणां प्राकृतिककृष्या सह सम्बद्धीकरणं च इत्यादय: योजना: च अस्मिन् दिशि प्रभावी सिद्धं भवितुम् अर्हन्ति।
सपादैकवर्षपूर्वं यदा सुक्खुः मुख्यमन्त्री अभवत् तदा युवा धरातलीयनेतृत्वस्य च उपायः अपि नूतनः भविष्यति इति आशा उत्पन्ना आसीत्। कृषि:, ऊर्जा, पर्यटनम् इत्यादिषु क्षेत्रेषु कृत्रिमबुद्धिः इत्यादिषु नवीनप्रौद्योगिकीषु आधारितयोजनासु एषः दृष्टिकोणः प्रतिबिम्बितः भवति। पर्यटनविकासेन सह पर्यावरणसंरक्षणस्य अपि पालनं कृतम्। वाहनस्य स्क्रैपिंग-केन्द्राणि उद्घाट्य डीजल- बसयानानां स्थाने ई-बस-यानानि स्थापयितव्यानि इति समयस्य आवश्यकता अस्ति। सुक्खु-सर्वकारः केन्द्रात् आपदायाः कृते समुचितं साहाय्यं न प्राप्नुयात् इति चर्चां कुर्वन् आसीत् यद्यपि सर्वकारेण बहुकालपूर्वं आपदापीडितानां जनानां कृते ४५०० कोटिरूप्यकाणां संकुलं दातुं घोषितम् आसीत्, परन्तु अस्मिन् आयव्ययके तस्योल्लेखः अस्ति।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी इत्यस्य स्वाबलंबी भारतमिव अस्मिन् आयव्ययके सुक्खुः स्वावलम्बी हिमाचलस्य उद्घोषम् अददत्। आत्मनिर्भरतायाः संकल्पः अधिकोपयोगी भवति यदा साहाय्यस्य अपेक्षा न्यूना भवेत्। आत्मनिर्भरता समृद्ध्या एव सम्भवति अतः यथासम्भवम् अधिकानां वर्गाणां स्पर्श: किमपि दातुं च प्रयत्नः आयव्ययके दृश्यते तत्र प्रायः दशसहस्र- जीविकाया: अवसराः सन्ति, कर्मचारिभ्यः डीए इत्यनेन सह अवशिष्टधनस्य घोषणा। यदि पुलिसकर्मचारिणां आहारधनं वर्धितम् अस्ति तर्हि स्पष्टं भवति यत् येषु वस्तुषु कस्यापि सर्वकारेण बहु ध्यानं न दत्तं तेषां स्पर्शस्य प्रयासः कृतः अस्ति।
परन्तु एतेषां सर्वेषां प्रलोभनात्मकानां घोषणानां कार्यान्वयनं किं भविष्यति? आर्थिकस्वाबलम्वनस् समृद्धेः च उपायाः के भविष्यन्ति इति अत्यन्तं स्पष्टं नास्ति। यदा प्रायः ७० पैसारूप्यकाणि कर्मचारिणां वेतनं पेन्शनं च, ऋणस्य परिशोधनं च तेषां व्याजं स्वायत्तसंस्थानां परिपालनं च इत्यत्र व्यय्यते तदा एतासां घोषणानां प्रभावं कर्तुं बहुसुकरं न भविष्यति, परन्तु मुख्यमन्त्री विश्वसिति यत् यथा प्राकृतिकापद: सम्मुखीकरणं कृतं तथैव वयं साहसेन एतस्याः आर्थिकविपद: अपि सम्मुखीकरणं करिष्यामः।
अवश्यं आबकारीनीतिं सम्यक् कार्यान्वितुं वैट इत्यादिद्वारा च २२ प्रतिशताधिकम् आयं वर्धयितुं सर्वकारः वदति, परन्तु एतेन एव सहायता न भविष्यति। उन्नयनार्थं अधिकानि पदानि ग्रहीतव्यानि भविष्यन्ति। केन्द्रीयसाहाय्यस्य अपि आवश्यकता भविष्यति। अतः यदि मुख्यमन्त्री विपक्षं प्रति आह्वानं कुर्वन् अस्ति, ये आयव्ययके आरोपं कुर्वन्ति यत् बजटे प्रतिज्ञानाम् उल्लेखः न कृतः, घोषणां पूर्णं कर्तुं मार्गचित्रं नास्ति, मिथ्याप्रतिज्ञां च करोति ते अपि अग्रे आगत्य हिमाचलस्य देयकानि तस्य अधिकारान् च प्राप्तुं समर्थनं कुर्वन्तु, तर्हि एष: एव कालस्य आवश्यकता।अथ च यदि एतत् सम्भवति तर्हि एतेषु पर्वतेषु लिखितस्य राजनीते: नूतनः अध्यायः भविष्यति।
