परमाणु-भीति-सम्मुखं न नंस्यति भारतम्, CDS जनरल-अनिल-चौहान-महोदयस्य पाकिस्तानाय संचेतना

परमाणु-भीति-सम्मुखं न नंस्यति भारतम्, CDS जनरल-अनिल-चौहान-महोदयस्य पाकिस्तानाय संचेतना
बेङ्गलूरु। ‘चीफ ऑफ डिफेंस स्टाफ’ (CDS) जनरल अनिल चौहानः गुरुवासरे उक्तवान् यत् देशः परमाणु-भीति-सम्मुखं (Nuclear Blackmail) न अवनमिष्यति। तेन स्पष्टीकृतं यत् भारतं परमाणु-छायायाः मध्ये अपि पारम्परिक-सैन्य-अभियानं निरन्तरं कर्तुं पूर्णतः सज्जम् अस्ति। भारतस्य दृष्टिकोणे एतत् ‘नूतन-सामान्यम्’ (New Normal) इति कथयन् जनरल-चौहानः अवदत् यत् देशस्य सङ्कल्पः उच्चतमस्तरे स्पष्टरूपेण प्रकटितः अस्ति।
सः ‘ऑपरेशन सिन्दूर’ इत्यस्य अनन्तरं प्रधानमन्त्रिणः नरेन्द्रमोदिनः तां टिप्पणीं स्मृतवान् यत् भारतं परमाणु-सङ्कटेभ्यः न भेष्यति। तेन उक्तम्, “अस्माभिः आक्रमणस्य अनन्तरस्य वातावरणे अपि अभियानं चालयितुं सज्जैः भवितव्यम्। पारम्परिक-परमाणु-क्षेत्रयोः मध्ये सम्बन्धः इदानीं दृढतया स्थापितः अस्ति।” जनरल-चौहानः अस्मिन् विषये बलं दत्तवान् यत् परमाणु-शस्त्राणि युद्धं कर्तुं न अपितु निवारणस्य (Deterrence) साधनानि सन्ति। सः अवदत्, “निवारणम् एकं मानसिक-क्रीडा (Mind game) अस्ति। परमाणु-शस्त्राणि स्वयमेव किमपि क्षेत्रं न सन्ति, अपितु एतानि मानसिक-क्रीडायाः भागः सन्ति, यानि निर्णयान् व्यवहारं च प्रभावितं कुर्वन्ति।” सः पारम्परिक-सैन्य-योजनासु एतेषां महत्वपूर्णं प्रभावम् अपि अङ्गीकृतवान्।
जनरल-चौहानः उक्तवान् यत् भारतं पारम्परिक-सीमाभ्यः परं जायमानानां सङ्घर्षाणाम् अपि कृते आत्मानं सज्जं करोति। युद्धस्य परिवर्तनशीलां प्रकृतिं चर्चयन् सः अवदत् यत् सैन्य-नागरिक-भूमिकानां मध्ये अन्तरं वेगेन न्यूनं भवति। अन्तरिक्ष-साइबर-कृत्रिमबुद्धि (AI) तथा सूचनायुद्धसदृशेषु क्षेत्रेषु भविष्यस्य सङ्घर्षाणां कृते एका ‘हाइब्रिड-संरचना’ आवश्यकी भविष्यति, या सशस्त्रबलैः सह नागरिक-विशेषज्ञतायाः एकीकरणं कुर्यात्।
सीडीएस-महोदयेन अन्ते उक्तं यत् यथा यथा युद्धं थल-जल-नभ-क्षेत्रेभ्यः अग्रे गत्वा तन्त्रज्ञानस्य मानवीय-बोधस्य च क्षेत्रे विस्तारं करोति, भारतस्य सज्जता पारम्परिक-शक्तिं नागरिक-एकीकरणेन सह योजयितुं क्षमतायां निर्भरा भविष्यति।