52th AIOC – संस्कृतजगतः महाकुम्भः – हरिद्वारे पतञ्जलिविश्वविद्यालये अद्य प्रारभ्यते द्विपञ्चाशत्तमम् अखिलभारतीय-प्राच्यविद्या-सम्मेलनम्
हिमसंस्कृतवार्ता — डॉ मनोजशैल:, हरिद्वारम्।
भारतीयज्ञानपरम्परायाः, प्राच्यविद्यायाः, वैदिकसंस्कृतेश्च संवर्धनाय समर्पितस्य विश्वविख्यातस्य अखिलभारतीय-प्राच्यविद्या-सम्मेलनस्य (AIOC) द्विपञ्चाशत्तमं (५२) राष्ट्रियाधिवेशनं गुरुवासरात् (२९ अक्टोबर् २०२६ दिनाङ्कात्) पावनतीर्थे हरिद्वारे पतञ्जलिविश्वविद्यालयस्य प्राङ्गणे समारभ्यते। संस्कृतजगतः प्राच्यविद्यायाश्च ‘महाकुम्भः’ इति ख्यातम् इदं त्रिदिवसीयं भव्यम् आयोजनं पतञ्जलिविश्वविद्यालयस्य, केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य (नवदेहली) तथा च भारतीयविद्वत्परिषदः सयुंक्ताश्रये समनुष्ठीयते। अस्मिन् अधिवेशने समग्रदेशात् विदेशेभ्यश्च आगताः सहस्रशः प्राच्यविद्याविद्वांसः, संस्कृतमनीषिणः, शोधकर्तारः, विदुष्यश्च एकत्र समागमिष्यन्ति।
शताब्दिव्यापिन्याः ज्ञानपरम्परायाः नूतनः अध्यायः
१९१९ तमे वर्षे शिमलायाः शैलशिखरेभ्यः प्रारब्धस्य अस्य सम्मेलनस्य यात्रा अद्य स्वकीयं द्विपञ्चाशत्तमं सोपानं स्पृशति। एकचत्वारिंशत्तमात् आरभ्य एकपञ्चाशत्तमं यावत् पुरी-वाराणसी- जम्मू-कुरुक्षेत्र-तिरुपति-कश्मीर- गुवाहाटी-हरिद्वार-वेरावल-,नागपुर- तथा उडुपी-स्थानेषु सम्पन्नानाम् अधिवेशनानां गौरवपूर्णाम् ऐतिहासिकीं परम्पराम् अनुसरन् एषः द्विपञ्चाशत्तमः ज्ञानयज्ञः हरिद्वारे पुनः आयोज्यते। गङ्गायाः पावनतटे पतञ्जलिविश्वविद्यालये योग-आयुर्वेद-दर्शन-संस्कृतानां त्रिवेणीसङ्गमे अयम् उत्सवः भारतीयज्ञानव्यवस्थां (IKS) नूतनामुच्चतां प्रापयिष्यति।
विशिष्टसंस्थानां सहयोगात्मकः उपक्रमः
अस्य ऐतिहासिकस्य अधिवेशनस्य आयोजने भारतस्य त्रयाणां महतीनां संस्थानां समन्वयः उल्लेखनीयः अस्ति:
पतञ्जलिविश्वविद्यालयः, हरिद्वारम्: पारम्परिकशास्त्राणां, योगस्य, आयुर्वेदस्य, व्यावहारिकसंस्कृतस्य च केन्द्रभूतः अयं विश्वविद्यालयः स्थानीयसंयोजकत्वेन सर्वविधाः व्यवस्थाः सम्पादयति।
केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयः, नवदेहली: देशे संस्कृतशिक्षायाः शीर्षस्थसंस्थानरूपेण अस्य सम्मेलनस्य शैक्षणिकां दिशां प्रामाणिकतां च सुदृढां करोति।
भारतीयविद्वत्परिषद्: भारतस्य मूर्धन्यविदुषां सङ्घटनरूपेण प्राच्यविद्यानाम् अनुसन्धानस्य शास्त्रीयविचारविमर्शस्य च स्तरं समुन्नयति।
विविधसत्रेषु गम्भीरं मन्थनम्
अस्मिन् महाधिवेशने त्रिषु दिवसेषु विविधानां शास्त्रीयविषयाणां विभागीयसत्राणि (Sectional Sessions) आयोजयिष्यन्ते। तेषु वेदानाम्, उपनिषदां, व्याकरणस्य, न्याय-मीमांसा-वेदान्त-साङ्ख्य-योगदर्शनानां, साहित्यस्य, काव्यशास्त्रस्य, धर्मशास्त्रस्य, ज्योतिर्विज्ञानस्य, पालि-प्राकृत-अपभ्रंशभाषाणां, पाण्डुलिपिविज्ञानस्य तथा च दक्षिण-पूर्व-एशियायाः प्राच्यपरम्पराणां विमर्शः भविष्यति।
अस्मिन् वारे समसामयिकविषयेषु विशेषसत्राणां योजना कृता अस्ति, यत्र: भारतीयज्ञानपरम्परा (IKS) तथा राष्ट्रियशिक्षानीतिः (NEP 2020) कृत्रिमबुद्धिः (AI) तथा भाषाप्रौद्योगिकी (Computational Linguistics) संस्कृतस्य परिप्रेक्ष्ये आयुर्वेद-योगयोः वैश्विकं महत्त्वम् इत्येतेषु आधुनिक-प्राचीन-समन्वयपरक-विषयेषु शोधपत्राणि प्रस्तोष्यन्ते।
समारोहस्य भव्यसज्जता, विदुषां समागमः
अधिवेशनस्य उद्घाटनसत्रे प्राच्यविद्यामनीषिणः, केन्द्रीयविश्वविद्यालयानां कुलपतयः, विद्वांसः, साधु-सन्ताश्च मञ्चम् अलङ्करिष्यन्ति। सम्मेलनस्य महासचिव-प्रो.-कविता-होले-महोदयायाः, स्थानीयसचिव-प्रो.-साध्वी-देवप्रिया-महोदयायाः तथा च केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य कुलपतेः प्रो. श्रीनिवास-वरखेडी-महोदयस्य कुशलमार्गदर्शने सर्वेऽपि सङ्घटनात्मकाः आयामाः सज्जाः कृताः सन्ति। देशविदेशेभ्यः आगमिष्यमाणानां शोधकर्तॄणां कृते शास्त्रीयसङ्गोष्ठीभिः सह सांस्कृतिककार्यक्रमाः, प्राच्यग्रन्थप्रदर्शनी च आयोजिता वर्तते।
आशा एवं भावी अपेक्षाः
एतत् ५२-तमम् अखिलभारतीय-प्राच्यविद्या-सम्मेलनं न केवलं प्राचीनपाण्डित्यस्य उत्सवः, अपि तु आधुनिक-प्रत्यह्वानानां समाधानाय भारतीयशास्त्रदृष्ट्या मार्गदर्शकं भविष्यति। वेदादिशास्त्राणां शाश्वतमूल्यानि आधुनिकविज्ञानस्य प्रविधौ योजयित्वा मानवतायाः कल्याणे विनियोक्तुम् अयं प्राच्यविद्या-महाकुम्भः युगीनं दिशाबोधं प्रदास्यति इति दृढो विश्वासः।
