Nuclear Power : परमाणु शक्ति: एकम् चिन्तनम्
– डॉ मनोज शैल:
हिरोशिमा-नागासाकी-स्थानयोः पातितेभ्य: परमाणुविस्फोटकेभ्य: अपेक्षया रूसस्य ज़ार- परमाणुविस्फोटक: ३३०० गुणाधिकः विनाशकारी
अद्यतनकाले यदा युद्धस्य शस्त्रस्य च चर्चा भवति तदा परमाणुविस्फोटकस्य नाम प्रथमं भयङ्करतमं शस्त्रं भवति। एतत् शस्त्रं यत् कतिपयेषु निमेषमात्रेषु कोटि-कोटि-जनानाम् प्राणान् नाशयितुं शक्नोति, नगरं भस्मरूपेण परिणमयितुं च शक्नोति। अद्यपर्यन्तं विश्वस्य सर्वाधिकशक्तिशाली भयङ्कर: च परमाणुविस्फोटक: सोवियतसङ्घस्य (रूसस्य) स्वामित्वे आसीत्। अस्य विस्फोटकस्य नाम आसीत्– ज़ारविस्फोटक: (Tsar Bomba) इत्यासीत्।
जारविस्फोटक: कियत् भयङ्करः अस्ति?
यदि जनसङ्ख्यायुक्ते नगरे ज़ारविस्फोटक: पतितः स्यात् तर्हि तस्य परिणामः विनाशकारी स्यात्। प्रायः ३००० वर्गकिलोमीटर क्षेत्रं सर्वथा नष्टं स्यात्, अर्थात् सम्पूर्णं महानगरं क्षणमात्रेण निर्मूलितं स्यात्। विस्फोट: एतावत् प्रबलः स्यात् यत् २० तः ३० लक्षमिता: जनाः तत्क्षणमेव मृताः भवितुम् अर्हन्ति स्म। विस्फोटस्य शक्तिः ५० किलोमीटर यावत् दूरं भवनानि ध्वंसयितुं शक्नोति स्म, १०० किलोमीटर यावत् दूरं जनाः दग्धीभूता: शक्यन्ते स्म। तापमानम् एतावत् अधिकं स्यात् यत् मनुष्याः, वृक्षाः, भवनानि च वाष्पीकरणं भवितुं शक्नुवन्ति स्म। तदनन्तरं वायुतले प्रसारिताः रेडियोधर्मीकणाः सहस्राणि किलोमीटर्पर्यन्तं विषं प्रसारयितुं शक्नुवन्ति स्म, येन कर्करोगस्य, जन्मदोषस्य, दीर्घकालीनरोगाणां च संकट: वर्धते स्म यदि एतादृशाः बहवः विस्फोटका: उपयुज्यन्ते स्म तर्हि सूर्यप्रकाशः मासान् यावत् पृथिव्यां न प्राप्स्यति स्म। वायुमण्डलं धूलस्य भस्मस्य च स्तरेन आच्छादितं भविष्यति, येन वैश्विकतापमानस्य न्यूनता भविष्यति तथा च “परमाणुशीतकालस्य” (“न्यूक्लियर विंटर”) सदृशी स्थितिः भविष्यति या मानवसभ्यतायाः अन्त्यं कर्तुं शक्नोति।
अमेरिकादेशस्य द्वौ शक्तिशालिनौ विस्फोटकौ- कैसल ब्रावो, कैसल यांकी च
अमेरिकादेशे विश्वस्य द्वितीयः शक्तिशाली परमाणुविस्फोटक: अस्ति, यस्य नाम कैसल ब्रावो (Castle Bravo) इति। १९५४ तमे वर्षे परीक्षणार्थं बिकनी एटोलक्षेत्रे पातितम्। अस्य विस्फोटः अपि अत्यन्तं शक्तिशाली आसीत्, तस्य विकिरणं च बहुधा प्रसारितम्। तृतीयस्थाने अपि अमेरिकनविस्फोटक: आगच्छति– कैसल यांकी (Castle Yankee) इति। एतत् अमेरिकादेशस्य परमाणुशक्तेः महत् प्रतीकम् अपि मन्यते।
परमाणुशस्त्राणां जगति संकटापन्ना स्पर्धा
एतेषां विस्फोटकानां शक्तिः पर्याप्तं यत् यदि तेषां उपयोगः युद्धे क्रियते तर्हि न केवलं एकः देशः अपि तु समग्रं विश्वं संकटग्रस्तं भवितुम् अर्हति। अत एव अद्यत्वे अपि विश्वे परमाणुविस्फोटविषये अत्यन्तं सावधानता क्रियते।
अस्य देशस्य परमाणुविस्फोटक: महत्तमः अस्ति, भारत-पाकदेशयो: परमाणुविस्फोटका: अपि तस्य पुरतः अल्पतरा:।
यदा यदा भारत-पाकिस्तानयोः मध्ये विवाद: वर्धते तदा तदा परमाणुशस्त्रविषये चर्चा तीव्रताम् अवाप्नोति। उभयदेशयो: पर्याप्तसङ्ख्यायां परमाणुशस्त्राणि सन्ति, परन्तु किं भवन्तः जानन्ति यत् कस्मिन् देशे विश्वस्य महत्तमः परमाणुविस्फोटक: अस्ति? तस्य मूल्यं श्रुत्वा भवन्तः स्तब्धाः भविष्यन्ति।
अमेरिकादेशस्य बी ६१-१२ विस्फोटक: महत्तमः अस्ति
अमेरिकनवैज्ञानिकसङ्घस्य प्रतिवेदनानुसारं अमेरिकादेशस्य बी ६१-१२ परमाणुविस्फोटक: विश्वस्य महत्तमं परमाणुशस्त्रम् अस्ति। अस्य मूल्यं प्रायः २८ मिलियन डॉलर अर्थात् प्रायः २२७८ कोटिरूप्यकाणि अस्ति। एषः विस्फोटक: एतावत् घातकः अस्ति यत् तस्य उपयोगात् पूर्वमपि शत्रुदेशानां चिन्ता वर्धते। एतं विस्फोटकं पातयितुं न केवलं विशेषविमानं अपितु प्रक्षेपणव्यवस्था, क्षेपणास्त्रं, रसदसमर्थनं च आवश्यकम् अस्ति। अस्य अर्थः अस्ति यत् तस्य व्ययः केवलं विस्फोटपर्यन्तं सीमितः नास्ति, अपि तु तस्य संचालनार्थं सम्पूर्णं तन्त्रं समाविष्टं कृत्वा विश्वस्य महत्तमं परमाणुव्यवस्था भवति।
भारते १८० परमाणुशस्त्राणि
भारते प्रायः १८० परमाणुशस्त्राणि सन्ति। भारतस्य नीतिः ‘पूर्वं प्रयोग: नैव’ अर्थात् ‘No First Use’ इति आधारेण अस्ति, परन्तु यदि शत्रुः आक्रमणं करोति तर्हि भारतस्य योग्यं उत्तरं दातुं शक्तिः अस्ति। भारतस्य परमाणुशस्त्राणि स्थलात्, समुद्रात्, वायुतः च प्रहारयितुं शक्यन्ते, यत् ‘त्रिस्तरीयक्षमता’ इति कथ्यते।
पाकिस्ताने १७० परमाणुशस्त्राणि
पाकिस्तानस्य समीपे प्रायः १७० परमाणुशस्त्राणि सन्ति। परन्तु पाकिस्तानस्य आर्थिकस्थितिः एतावता दुर्गता अस्ति यत् सः स्वस्य परमाणुशस्त्राणि विक्रीणाति चेदपि देशस्य ऋणं सम्पूर्णतया परिशोधितुं न शक्यते। एकस्य प्रतिवेदनस्य अनुसारं पाकिस्तानस्य परमाणुशस्त्राणां कुलम् अनुमानितव्ययः ४४५५ कोटिडॉलर इति अस्ति, पाकिस्तानस्य विदेशीयऋणं २७४० कोटिडॉलरस्य समीपे अस्ति।
