“पोर्ट्-ब्लेयर” इत्यस्य इतिहासः किम् अस्ति? अस्य द्वीपस्य नाम “पोर्ट्-ब्लेयर” इति किमर्थं जातम्? इति ज्ञातव्यम्।
“पोर्ट्-ब्लेयर” द्वीपस्य फाइल-चित्रम् “पोर्ट्-ब्लेयर” इत्यस्य नाम श्रीविजयपुरम् इति परिवर्तितम् अस्ति। औपनिवेशिकमुद्रणात् मुक्तं कर्तुं मोदीसर्वकारेण “पोर्ट्-ब्लेयर” इत्यस्य नाम परिवर्तनस्य निर्णयः कृतः अस्ति। वस्तुतः “पोर्ट्-ब्लेयर” इत्यस्य नाम “आर्चीबाल्ड-ब्लेयर” इत्यस्य नामधेयेन अभवत्। सः ईस्ट- इण्डिया- कम्पनी इत्यस्य नौसैनिकः अधिकारी आसीत्। सः १७८९ तमे वर्षे चागोस- द्वीप- समूहस्य, अण्डमान- द्वीप- समूहस्य च सर्वेक्षणं कृतवान्। अस्य कारणात् “पोर्ट-ब्लेयर” द्वीपस्य नामकरणं तस्य नामकरणेन अभवत्।
आङ्ग्लानां कृते “पोर्ट-ब्लेयर” द्वीपः महत्त्वपूर्णः आसीत्
“आर्चीबाल्ड-ब्लेयर” इत्यस्य निरीक्षणे “पोर्ट-ब्लेयर” इत्यस्य कायाकल्पः अभवत्। अयं द्वीपः ब्रिटिश-समुद्रीजालस्य (ब्रिटिश मैरिटाइम नेटवर्क) केन्द्रं कृतवान्। प्रशासनिक- व्यापार- क्रियाकलापयोः निरीक्षणं केवलं पोर्ट-ब्लेयरतः एव कृतम्। एकदा “पोर्ट-ब्लेयर” नगरं मत्स्यपालनस्य केन्द्रम् आसीत्। औपनिवेशिक- शासनकाले अण्डमान- निकोबार- द्वीपेभ्यः दूरस्थेषु क्षेत्रेषु निरीक्षणं कृतम्। पूर्वबङ्गस्य उपरि आधिपत्यं स्थापयितुं आङ्ग्लानां कृते “पोर्ट-ब्लेयर” इत्यस्य ग्रहणम् आवश्यकम् आसीत्।
“पोर्ट-ब्लेयर” इत्यस्य द्वीपस्य इतिहासः
“पोर्ट-ब्लेयर” नगरे एव सेलुलर-कारागारः अस्ति, यत्र आङ्ग्लशासनकाले आङ्ग्लाः देशस्य स्वातन्त्र्यसेनानिनः यातनाम् अकुर्वन्। अस्मिन् कारागारे कृष्णजलस्य दण्डः अपि दत्तः आसीत्। “पोर्ट-ब्लेयर” नगरस्य “अटलाण्टा- प्वाइण्ट” इत्यत्र अयं कारागारः स्थितः अस्ति। अस्मिन् बन्दरगाहे एशिया- महाद्वीपस्य प्राचीनतमः बृहत्तमः च आरा- चक्रम् (मिल) अस्ति, यस्य नाम “चाथम- आरा- मिल” इति अस्ति।
अमितशाहस्य नाम परिवर्तनस्य पृष्ठतः का प्रेरणा अस्ति?
केन्द्रीयगृहमन्त्री अमितशाहः अवदत् यत् ‘श्रीविजयपुरम्’ इति नाम अस्माकं स्वातन्त्र्यसङ्घर्षं तस्मिन् अण्डमाननिकोबारयोः योगदानं च प्रतिबिम्बयति। सामाजिकमाध्यममञ्चे एकस्मिन् पोस्ट् मध्ये सः अलिखत् यत् अस्माकं देशस्य स्वातन्त्र्ये इतिहासे च अस्य भारतीयद्वीपस्य अद्वितीयं स्थानम् अस्ति। अमितशाहः अग्रे अवदत् यत्, “चोलासाम्राज्ये नौसैनिककेन्द्रस्य भूमिकां निर्वहन् अयं द्वीपः अद्य देशस्य सुरक्षां विकासं च त्वरयितुं सज्जः अस्ति। अयं द्वीपः नेताजी सुभाषचन्द्रबोस इत्यनेन प्रथमत्रिरङ्गस्य उत्थापनात् आरभ्य सेलुलर कारागारे वीरसावरकर इत्यादिभिः स्वतन्त्रतासेनानीभिः च भारतमातुः स्वतन्त्रतायाः संघर्षस्थानं अपि अस्ति।”
