हिमाचलदिवसः- १९४८ तमे वर्षे एप्रिलमासस्य १५ दिनाङ्के अभवत् राज्यस्य निर्माणम्
१९४८ तमे वर्षे जनवरीमासे सोलन-नगरे शिमला-पर्वतराज्यसङ्घ-सम्मेलनं सम्पन्नं जातम् । अस्मिन् सम्मेलने हिमाचलप्रदेशस्य निर्माणस्य घोषणा अभवत् । अपरपक्षे शिमलानगरे प्रजामण्डलनेतृणां सम्मेलनं आयोजितम्, यस्मिन् यशवन्तसिंहपरमारः बोधितवान् यत् हिमाचलप्रदेशस्य निर्माणं तदैव सम्भवः यदा सत्ता राज्यस्य राज्यस्य जनानां च हस्ते समर्प्यते। शिवानन्दरमौलस्य अध्यक्षतायां हिमालयस्य संयंत्रसर्वकारस्य स्थापना अभवत्, यस्य मुख्यालयः शिमलानगरे आसीत् । १९४८ तमे वर्षे मार्चमासस्य २ दिनाङ्के दिल्लीनगरे शिमलापर्वतराज्यस्य राज्ञां सम्मेलनं सम्पन्नम् । मण्डीनगरस्य राजा जोगेन्द्र सेनः राज्ञां नेतृत्वं कुर्वन् आसीत् । एते राजानः हिमाचलप्रदेशे सम्मिलितुं १९४८ तमे वर्षे मार्चमासस्य ८ दिनाङ्के सन्धिं कृतवन्तः । हिमाचलप्रदेशराज्यस्य निर्माणं १९४८ तमे वर्षे एप्रिलमासस्य १५ दिनाङ्के अभवत् । तस्मिन् समये सम्पूर्णं राज्यं चतुर्षु मण्डलेषु विभक्तम् आसीत्, पञ्जाबपर्वतराज्यानां नाम पटियाला, पूर्वपञ्जाबराज्यं च अभवत् । १९४८ तमे वर्षे नालागढ-राज्यस्य सोलन्-राज्ये समावेशितम् । १९४८ तमे वर्षे एप्रिलमासे अस्य प्रदेशस्य २७,०१८ वर्गकिलोमीटर्-क्षेत्रे विस्तृतानां प्रा्यः ३० रियासतानां विलयेन अस्य राज्यस्य संघराज्यम् अभवत् । तस्मिन् समये हिमाचलप्रदेशे महासु, सिरमौरः, चम्बा, मण्डी चत्वारि मण्डलानि समाविष्टानि आसन् । राज्यस्य आहत्यक्षेत्रं २७०१८ वर्गकिलोमीटर्, जनसंख्या ९ लक्षं ३५ सहस्रं च आसीत् ।
१९५० तमे वर्षे राज्यस्य पुनर्गठनम्
१९५० तमे वर्षे राज्यस्य पुनर्गठनस्य अन्तर्गतं राज्यस्य सीमानां पुनर्गठनं जातम् । कोटखाईक्षेत्रं उपतालुकस्य स्थितिं दत्त्वा खानेटी, दरकोटी, कुमारसैन उपतालुकस्य कानिचन क्षेत्राणि बालसनस्य कानिचन् क्षेत्राणि बालसनस्य कानिचन क्षेत्राणि च कोटखाई मध्ये समाविष्टानि। कोटगढः कुमारसैन् उपतालुके विलीनः अभवताम । उत्तरप्रदेशस्य द्वौ ग्रामौ संसोगः, भटादः च, ये देवघरखाते आस्ताम्, ते जुब्बलतालुके समाविष्टौ ।
पञ्जाबस्य नालागढतः सप्तग्रामाः गृहीत्वा सोलनतालुके समाविष्टाः। प्रतिफलस्वरूपं कुसुम्पती, भराड़ी, संजौली, वाकना, भारी, काटो, रामपुर च शिमलासमीपे अभवन् । अनेन सह पेप्सी (पञ्जाब) इत्यस्य छबरोटक्षेत्रं कुसुम्पती तालुके समावेशितम् ।
१९५२ तमे वर्षे भारतस्य प्रथमसामान्यनिर्वाचनेन सह राज्ये हिमाचले निर्वाचनमपि अभवत्, तस्मिन् काङ्ग्रेसपक्षस्य विजयः अभवत् । १९५२ तमे वर्षे मार्चमासस्य २४ दिनाङ्के यशवन्तसिंहपरमारः मुख्यमन्त्रीरूपेण राज्यस्य सञ्जालनं स्वीकृतवान् ।
बिलासपुरजनपदस्य विलयः
बिलासपुरस्य रियासतराज्यं १९४८ तमे वर्षे राज्यात् पृथक् स्थापितं आसीत् । तस्मिन्समये अस्मिन् क्षेत्रे क्रियमाणस्य भाखड़ाजलबन्धपरियोजनायाः कार्यस्य कारणात् बिलासपुरम् राज्यात् पृथक् एव स्थापितं आसीत् । १९५४ तमे वर्षे जुलै-मासस्य १ दिनाङ्के कह्लूर्-राज्यं राज्ये समाविष्य क तस्य नाम बिलासपुरम् अभवत् ।
