HP WEATHER – लाहौले चम्बायां च त्रिषु स्थानेषु मेघविस्फोटः, मण्ड्यां शैलात् पतितशिलाघातेन महिलायाः मृत्युः
हिमसंस्कृतवार्ता: — हिमाचलप्रदेशे ऋतुकालीनवृष्ट्या (मानसून-वृष्ट्या) बहुषु मण्डलेषु विनाशस्य चिह्नानि मुक्तानि। बुधवासरे सम्पूर्णप्रदेशे ऋतुकालीनवृष्टेः आगमनेन सहैव लाहौल-स्पीतौ चम्बायां च त्रिषु स्थानेषु मेघविस्फोटस्य घटनाः सम्मुखम् आगताः, यत्रैव मण्ड्यां पर्वतात् पतितस्य पाषाणस्य परिधौ आगत्य एकस्याः महिलायाः मृत्युः संजाता। निरन्तरवृष्ट्या सम्पूर्णप्रदेशे नदी-नालाः उद्वेलिताः सन्ति, जनजीवनं च प्रभावितं जातम्। यद्यपि प्रदेशस्य बहुषु क्षेत्रेषु वृष्टेः अभावात् वातावरणे उष्मा (उमस) प्रवृद्धा। ऊना-क्षेत्रे अधिकतमं तापमानं 32°C अङ्कितम्।
लाहौल-क्षेत्रे रात्रौ द्वयोः स्थानयोः मेघविस्फोटः
लाहौल-क्षेत्रे मङ्गलवासरे रात्रौ द्वयोः स्थानयोः मेघविस्फोटः संजातः। पट्टनघात्याः रानिका-पञ्चायतस्य ‘पड़ाक’ ग्रामे मेघविस्फोटजनितेन जलोत्प्लवेन (बाढ़) कृषकाणां सस्यानां भूरि हानिः अभवत्। अपरपक्षे ‘रीवालिंग’ सम्पर्कमार्गः अपि अवरुद्धः जातः। ‘जिस्पा’ स्थाने मेघविस्फोटेन उपनद: पूरः आगतः। मलिनावशेषस्य आगमनेन मनाली-लेह-राष्ट्रियमार्गः अवरुद्धः अभवत्, यत्रैव तांदी-संसारी-मार्गः अपि यातायातार्थं स्थगीकर्तव्यः जातः। अन्यत्र, चम्बायाः साहो-क्षेत्रस्य कीड़ी-ग्रामपञ्चायते मेघविस्फोटेन महती क्षति: जाता। एकत्र यत्र उद्यानेषु सेवफलानां हानिः अभवत्, तत्रैव कीड़ी-बंजल-मार्गे जुंगली-उपनदस्य समीपे 500 मीटर परिमितः मार्गः ध्वस्तः अभवत्। जलप्रवाहे ‘कैंची मोड़’ समीपे निर्मिताः तिस्रः पादपुल्यः अपि प्रवाहाढ्याः अभवन्।
चम्बामण्डले अपि विनाशः
प्रचण्डवृष्ट्या पठानकोट-भरमौर-महामार्गः ‘बत्ती दी हट्टी’ तथा ‘लूणा’ समेतः चम्बा-तीसा-मार्गः ‘पङ्गोला’ उपनदस्य समीपे जलस्तरस्य वर्धनेन षड्घण्टाः यावत् अवरुद्धः आसीत्। 30 पञ्चायतानां सम्पर्कः पूर्णरूपेण विच्छिन्नः जातः। सलूणी-क्षेत्रे बहुषु स्थानेषु गृहेषु मलिनावशेष: प्रविष्टः। किलाड़-सेचू-मार्गे मलिनावशेषस्य आगमनेन जे.सी.बी. (JCB) यन्त्रं निमग्नं जातम्। बुधवासरे प्रातः चतुर्वादनात् आरभ्य दशवादनं यावत् मण्डीमण्डले महती वृष्टिः अभवत्। अनेन विपाशा (ब्यास) नद्या साकं मण्डले नद्योपनदा: उद्वेलिताः सन्ति। मण्ड्याः ‘औट’ स्थिते शनिमन्दिरस्य समीपे बुधवासरे प्रातः शिशोः वमनं कारयितुं कार-यानात् बहिः आगता एका महिला पर्वतात् पतितस्य पाषाणस्य ताडनेन मृता। प्रदेश-आपदाप्रबन्धन-प्राधिकरणानुसारं वृष्टेः कारणात् राज्ये 35 मार्गाः यातायातार्थं निरुद्धा: सन्ति, यत्रैव 127 विद्युत्-परिवर्तकाः (ट्रांसफार्मर) अपि स्थगिता: जाताः। बहुषु स्थानेषु विद्युत्-पेयजलापूर्तिः प्रभाविता अभवत्।
ऊना-मण्डले बुधवासरे प्रातः चतुर्वादने वृष्ट्याः क्रमः आरब्धः। अस्मात् कारणात् शाकमण्ड्यां व्यापारः प्रभावितः जातः। बहुषु आपणेषु जलं प्रविष्टं मार्गाश्च जलमग्नाः अभवन्। ऊनायाः बहवः उपनदा: स्वां-नद्याः च जलस्तरः प्रवृद्धः। चिन्तपूर्णीक्षेत्रे चिररात्रौ संजातया प्रचण्डवृष्ट्या ‘भरवाईं’ स्थाने महती क्षति: विहिता। मुबारिकपुर-रानीताल-राष्ट्रियमार्गे भरवाईं-स्थिते कस्यचित् आपणस्य सम्मुखे मार्गस्य बृहद्भागः सहसा धंसितः, यस्मात् कारणात् समीपस्थानां त्रयाणाम् आपणानां उपरि गम्भीरं सङ्कटं मण्डलायते।
गानवी-उपनदस्य जलस्तरः भृशं प्रवृद्धः
निरन्तरवृष्टेः कारणात् शिमला-मण्डलस्य रामपुर-उपमण्डले ‘गानवी’ उपनदस्य जलस्तरः अत्यधिकं प्रवृद्धः। अनेन त्रयाणां पञ्चायतानां सम्पर्कः विच्छिन्नः जातः। किन्नौर-मण्डले ‘नाथपा’ बन्धात् निरन्तरं जलं विमुच्यते। कल्पा-रिकाङ्गपिओ क्षेत्रयोः अपराह्णात् परं भूरिवृष्टिः अभवत्। अपरपक्षे, किन्नौरस्य ‘रिस्पा’ उपनदस्य उद्वेलनेन ग्रामं संयोजिकः मार्गः प्रवाहाढ्यः जातः। काँगड़ामण्डले मङ्गलवासररात्रितः बुधवासरप्रातःकाल यावत् वृष्टेः क्रमः प्राचलत्। शाहपुर-जवाली-खैरा समेतेषु अन्येषु क्षेत्रेषु जलं जनानां आपणेषु गृहेषु च प्रविष्टम्। प्रातःकालात् परं वातावरणं स्वच्छम् अभवत्।
हमीरपुरे विपाशा-सेतौ (ब्यास पुल) पर्वतस्य मलिनावशेषपातेन सुजानपुर-संधोल-मार्गः प्रायः पादोनघण्टां यावत् बाधितः आसीत्। सलूणी-उपमण्डलस्य ‘लनौट’ पञ्चायते वृष्ट्याः मध्ये पर्वतात् आगतः मलिनावशेष: कस्यचित् गृहे प्रविष्टः। परिवारेण कथमपि सार्धैकवर्षीया (1.5 वर्षीया) वराका पौत्री अङ्के उत्त्थाप्य धावित्वा प्राणाः रक्षिताः। अन्यत्र, राजधान्यां शिमलायां बुधवासरे प्रातःकालात् अपराह्णं यावत् मन्दं-मन्दं वृष्टिः प्रवृत्ता। सिरमौरमण्डले अपि वृष्ट्या बहुषु क्षेत्रेषु जलभरावस्य स्थितिः जाता। बिलासपुर-सोलन-मण्डलयोः सीमासमीपे ‘क्यारड़’ क्षेत्रे बुधवासरे महता भूस्खलनेन शिमला-मटौर-राष्ट्रियमार्गः-205 (NH-205) दिनभरं पूर्णरूपेण अवरुद्धः अभवत्। अनेन शिमला-बिलासपुर-हमीरपुर-मण्डीनां मध्ये प्रवासं कुर्वन्तः सहस्रशः यात्रिणः महतीं समस्यां सम्मुखीकुर्वन्तः आसन्।
ऋतुकालीनवृष्टेः आगमनेनैव सामान्यात् 251% अधिका अभवत् वृष्टिः
हिमाचलप्रदेशे 30 जून् रात्रितः 1 जुलाई सायङ्कालं यावत् प्रदेशे सामान्यात् 251% अधिका वृष्टिः अभवत्। अस्याम् अवधौ 4.1 मिलिमीटर (mm) परिमिता वृष्टिः सामान्या मन्यते, परन्तु वास्तवतः अस्मिन् अन्तराले 14.4 मिलिमीटर (mm) वृष्टिः अङ्किता। बिलासिपुरे सामान्यात् 308%, चम्बायां 544%, हमीरपुरे 305%, काँगड़ायां 572%, कुल्लू-क्षेत्रे 501%, मण्ड्यां 171%, शिमलायां 11%, सोलन-क्षेत्रे 7% तथा च ऊना-मण्डले 3% अधिका वृष्टिः संजाता। किन्नौरे सामान्यात् 100%, लाहौल-स्पीतौ 64% तथा च सिरमौरमण्डले 69% न्यूना वृष्टिः अङ्किता अभवत्।
चतुर्षु मण्डलेषु वृष्टेः नारङ्ग-सतर्कता
चतुर्षु मण्डलेषु—काँगड़ा-मण्डी-शिमला-सिरमौरेषु 2 तथा 3 जुलाई दिनाङ्कयोः महद्वृष्टेः नारङ्ग-सतर्कता प्रसारिता अस्ति। शिष्टेषु मण्डलेषु वृष्टेः पीत-सतर्कता घोषितम्। 4 जुलाई दिनाङ्के प्रदेशे अधिकायाः वृष्टेः सम्भावना न्यूना वर्तते। 5 तथा 6 जुलाई दिनाङ्काभ्यां पुनः प्रदेशे ऑरेंज-येलो सतर्कता घोषिता। 7 जुलाई यावत् प्रदेशे वातावरणं विकृतं स्थास्यति इति पूर्वानुमानं वर्तते।
